N. ghé mua một chiếc kính lúp kỹ thuật có đèn chiếu soi bo mạch và vài cuộn chì hàn loại tốt. Ngồi xuống chiếc ghế gỗ quen thuộc trước hiên tiệm, N. cúi gằm mặt, hai bàn tay đan chặt vào nhau, giọng nghẹn ngào:

"Chú ơi, chiều nay con vừa bị cả phân xưởng sản xuất và ông quản đốc họp kiểm điểm, cô lập con. Họ bảo con là 'con bé trẻ ranh khó tính như bà chằn, cứng nhắc, máy móc không biết linh hoạt làm hỏng thi đua của cả tập thể'.

Chuyện là sáng nay, lúc kiểm tra lô bo mạch điều khiển sạc điện tử cho xe máy điện xuất xưởng, con phát hiện toàn bộ mối hàn chân rơ-le ngắt nhiệt của lô hàng hơn một ngàn sản phẩm bị rỗ bọt khí do nhiệt độ mỏ hàn robot bị lệch chuẩn. Nhìn bằng mắt thường thì mối hàn vẫn dính, thiết bị cắm vào vẫn báo đèn xanh chạy thử bình thường. Nhưng theo tiêu chuẩn kỹ thuật chịu rung lắc nhiệt, chỉ cần người dùng chạy xe trên đường dằn xóc trời mưa nắng khoảng ba tháng, mối hàn đó sẽ bị nứt mỏi, gây mất tín hiệu cảm biến nhiệt và có thể làm pin quá nhiệt bốc cháy.

Con kiên quyết lập biên bản đình chỉ, không ký duyệt xuất xưởng và yêu cầu phân xưởng phải hạ toàn bộ lô hàng xuống để hàn lại bằng tay từng bo mạch. Thế là ông quản đốc mắng con té tát vì làm mất chỉ tiêu sản lượng tháng, anh em công nhân thì lườm nguýt, bảo con làm màu để thể hiện. Con đi làm mà cả phòng ăn trưa không ai thèm ngồi chung bàn. Con buồn quá chú à, con tự hỏi mình kiên quyết làm đúng quy chuẩn như rứa có phải là dại dột và khó tính quá mức không chú?"

Tôi nhìn người nữ kỹ sư trẻ tuổi, nghe từng lời tâm sự từ gan ruột của con bé mà lồng ngực tôi dâng lên một niềm xúc động và kính trọng sâu sắc. Tôi đứng bật dậy, rót cho N. một ly nước mát, rồi vỗ mạnh vào vai con bé, giọng tôi đanh thép và dõng dạc từng lời:

"N. này, con nghe cho kỹ lời chú nói đây: Con làm như rứa là trúng! Trúng một cách đàng hoàng, trúng một cách xuất sắc và giữ trọn cái đạo đức thiêng liêng nhất của một người kỹ thuật chân chính! Con không hề sai, mà chính sự 'khó tính' kiên định của con trưa nay đã cứu nhà máy khỏi một thảm họa triệu đô và cứu an toàn cho hàng ngàn người dân đi xe máy điện ngoài đường đó con!"

Cái giá của sự "dễ tính" và vết sẹo đau đớn thời trai trẻ của chính tôi

N. ngước nhìn tôi, đôi mắt ngấn nước như tìm thấy một điểm tựa vững chãi giữa muôn vàn áp lực bủa vây.

Tôi kéo chiếc ghế ngồi xuống đối diện con bé, chỉ vào vết sẹo dài đã mờ trên cánh tay trái của mình, rồi trải lòng về bài học xương máu mà cả đời tôi không bao giờ quên:

Hơn mười lăm năm trước, hồi tôi còn làm tổ trưởng đội thi công điện cơ cho một công trình khách sạn ven biển ở Đà Nẵng, tôi cũng từng đứng trước ngã ba đường y hệt như con ngày hôm nay. Đợt đó cận kề ngày khai trương, tiến độ gấp rút từng giờ từng phút. Khi nghiệm thu hệ thống tiếp địa chống giật cho khu bếp công nghiệp, tôi phát hiện cọc tiếp địa đóng vào tầng cát bị điện trở cao hơn tiêu chuẩn an toàn cho phép mười ôm.

Lúc đó, ông chỉ huy trưởng công trình vỗ vai tôi cười xuề xòa: "Thôi chú mày dễ tính chút đi, ai lại khó tính bắt bẻ nhau từng tí một vào lúc nước sôi lửa bỏng thế này. Cứ ký đại nghiệm thu cho kịp bàn giao lấy tiền thưởng, khách sạn mới tinh thế này làm sao mà rò điện được!". Tôi lúc đó vì sợ mất lòng anh em, sợ bị chê là khó tính gàn dở cản trở tiến độ của tập thể, nên đã tặc lưỡi nhắm mắt ký duyệt biên bản.

Và cái giá phải trả ập đến chỉ ba tháng sau đó: Một trận mưa ngập làm ẩm tủ cơm công nghiệp, dòng điện rò rỉ không có đường thoát qua cọc tiếp địa chuẩn, phóng thẳng vào người một cậu phụ bếp trẻ mới mười chín tuổi. Tôi lao vào gạt cầu dao cứu người, cánh tay bị phóng điện hồ quang cháy xém để lại vết sẹo này. Cậu phụ bếp may mắn thoát chết nhưng phải nằm viện điều trị bỏng suốt nửa năm trời. Toàn bộ công trình bị đình chỉ niêm phong, công ty bị xử phạt, danh tiếng tan tành, và tôi phải sống trong sự dằn vặt cắn rứt lương tâm suốt bao nhiêu năm ròng rã!

Chỉ vì một phút "dễ tính" để được lòng số đông, tôi đã suýt cướp đi sinh mạng của một người vô tội. Sự dễ tính trong kỹ thuật và an toàn không phải là lòng tốt, mà đó là sự hèn nhát, vô trách nhiệm và là tội ác gián tiếp!

Người trẻ dạy lại bài học về lòng tự trọng cho người lớn

Nhìn N. hôm nay, một cô gái trẻ mới hai mươi bảy tuổi, đối mặt với cả phân xưởng, đối mặt với ông quản đốc quyền lực mà dám đứng thẳng lưng nói "KHÔNG" với một lô hàng lỗi, tôi thấy mình được học lại một bài học lớn lao từ chính con bé.

Xã hội ngày nay có quá nhiều người lớn đã thỏa hiệp, đã mài mòn các góc cạnh liêm chính của mình để đổi lấy sự dĩ hòa vi quý rẻ tiền, đổi lấy những bản báo cáo thành tích bóng bẩy và những chỉ tiêu thi đua vô nghĩa. Người ta sẵn sàng nhắm mắt bỏ qua những mối nguy hiểm chết người để được tiếng là "người dễ tính, dễ chịu".

Chính những người trẻ như N., với sự trong trẻo, lòng tự trọng nghề nghiệp và dũng khí bảo vệ sự chuẩn mực đến cùng, mới là những người đang gánh vác tương lai và sự an toàn thực sự của nền sản xuất đất nước này.

Tôi nói với N. bằng tất cả sự chân thành của một người đi trước:

"N. à, con làm nghề kỹ thuật, khách hàng mua sản phẩm họ đâu có biết mặt mũi con, họ đâu có đứng nhìn con kiểm tra từng mối hàn. Nhưng họ trao gửi niềm tin và sự an toàn tính mạng của họ cho chiếc tem nghiệm thu chất lượng mà con đóng dấu. Nếu con dễ tính, con ký bừa, xe họ bốc cháy giữa đường thì con đối diện với lương tâm con thế nào?

Sự 'khó tính' của con không phải là kiêu ngạo, mà là trách nhiệm tối thượng. Người ta chê con khó tính vì con không cho họ làm ẩu, con bắt họ phải tốn thêm mồ hôi để sửa sai. Nhưng về lâu dài, khi ban lãnh đạo cấp cao của tập đoàn nhìn lại tỷ lệ bảo hành và an toàn của lô hàng, họ sẽ nhận ra ai mới là người thực sự bảo vệ thương hiệu sống còn của nhà máy!"

Tấm lưng thẳng tắp dưới ánh đèn chiều

N. ngồi im lặng lắng nghe, từng giọt nước mắt lăn dài trên má rồi rơi xuống mặt bàn gỗ. Con bé đưa tay quẹt ngang dòng lệ, nhưng lần này không còn là sự tủi thân, mà là ánh mắt rực sáng của một người đã tìm thấy lý tưởng và chân lý vững vàng cho con đường mình đi.

N. đứng dậy, cầm chặt chiếc kính lúp kỹ thuật trong tay, cúi đầu chào tôi với một nụ cười rạng rỡ:

"Con cảm ơn chú... Cảm ơn chú đã cho con thấy vết sẹo của chú và dạy cho con hiểu giá trị của sự khó tính. Sáng mai con sẽ vào nhà máy, con sẽ bình thản ngồi cùng anh em thợ kiểm tra và hướng dẫn họ hàn lại từng bo mạch cho đạt chuẩn tuyệt đối. Con không sợ bị cô lập nữa chú à!"

Tôi tiễn N. ra cửa tiệm. Dưới ánh đèn đường vừa bật sáng lung linh trên đại lộ, bóng dáng người nữ kỹ sư nhỏ nhắn bước đi tự tin, đầu ngẩng cao, lưng thẳng tắp như một nhành tre kiên cường trước gió bão.

Làm người hay làm nghề, cái gốc rễ cao quý nhất không phải là sự chiều chuộng lòng người, mà là dũng khí dám đứng về phía sự thật và sự chuẩn mực. Khi bạn kiên định giữ vững lương tâm và phẩm giá của mình, dẫu hôm nay có phải chịu cay đắng cô đơn, thì ngày mai cả cuộc đời sẽ phải nghiêng mình kính cẩn trước sự tử tế và đàng hoàng của bạn.