Tôi vội lấy chiếc khăn lau khô đưa cho nó, rót một ly trà gừng ấm nóng đẩy qua:

"Mưa gió đùng đùng thế này không ở lại công ty nghỉ trưa mà chạy xe ngược ra đây làm chi con? Xe cộ hỏng hóc hay có chuyện gì gấp rứa?"

Con bé cầm ly trà bằng hai bàn tay run rẩy, nước mắt bỗng trào ra:

"Chú ơi, con vừa nộp đơn xin nghỉ việc rồi. Con dọn đồ trong hộc bàn chạy thẳng ra đây, người ta chửi con ngu, nói con làm mình làm mẩy, không biết điều. Con sợ quá chú à, không biết con làm rứa có bồng bột làm hại tương lai mình không."

Tôi kéo ghế ngồi xuống đối diện, ngước nhìn gương mặt thất thần của đứa nhỏ:

"Bình tĩnh uống ngụm trà nóng rồi kể chú nghe đầu đuôi xem nào. Chuyện gì mà đến mức phải dứt áo ra đi giữa trưa mưa gió thế này?"

T. nghẹn ngào kể, sáng nay ông giám đốc gọi nó vào phòng kín, đưa một xấp hồ sơ khống yêu cầu nó ký duyệt chi và hợp thức hóa hóa đơn đầu vào cho một lô linh kiện máy móc trôi nổi trị giá hơn tám trăm triệu đồng để kịp làm thủ tục giải ngân ngân hàng trong tuần. Khi T. đối chiếu kho, thấy hàng hóa thực tế không đủ tiêu chuẩn, không có phiếu nhập kho gốc và nguồn gốc mập mờ, nó từ chối ký. Ông sếp sa sầm mặt mày gắt gỏng, bảo nó chỉ là nhân viên kế toán mới ra trường ba năm, ký hay không là do lệnh của ông ta chịu trách nhiệm, nếu ngoan ngoãn ký thì cuối tháng duyệt tăng lương lên mười hai triệu và chia tiền hoa hồng, còn nếu bướng bỉnh thì "cút khỏi công ty ngay lập tức, khỏi lấy một đồng lương tháng này".

T. run sợ nhưng kiên quyết không đặt bút. Nó bị mắng té tát trước mặt các phòng ban, rồi trong cơn uất ức lẫn hoảng loạn, nó viết giấy xin thôi việc ngay tức khắc, để lại chìa khóa tủ hồ sơ rồi dắt xe ra về.

Nó nhìn tôi, giọng lạc đi vì hoang mang:

"Bạn bè con bảo con dại quá. Ở thời buổi kinh tế khó khăn, tìm được việc lương chục triệu không dễ, người ta bảo sếp chịu trách nhiệm chứ mình chỉ là nhân viên làm thuê, cứ ký đại rồi sau này có biến thì bảo sếp ép. Giờ con nghỉ việc, tiền trọ tháng này còn chưa đóng, con thấy mình bế tắc quá chú ơi."

Con làm trúng rồi, giữ sạch chữ ký là giữ mạng sống cho tương lai

Tôi nhìn thẳng vào mắt T., gõ nhẹ ngón tay thô ráp xuống mặt bàn thợ, giọng tôi đanh lại nhưng đầy ấm áp:

"Con nghe chú nói đây: Con làm như rứa là trúng! Trúng từng li từng tí, không có một điểm nào sai hết. Con ngẩng cao đầu lên, lau nước mắt đi, hôm nay con vừa làm được một việc bản lĩnh nhất trong cuộc đời đi làm của con đó!"

Con bé ngơ ngác nhìn tôi, dường như nó chưa tin vào tai mình giữa lúc mọi người xung quanh đều trách nó ngây thơ. Tôi chỉ xấp hóa đơn bán lẻ của tiệm điện nước đang nằm trên bàn, từ tốn giải thích cho nó nghe cái giá vô hình đằng sau một chữ ký:

Thứ nhất, trong pháp luật và nghiệp vụ sổ sách tài chính, không có khái niệm "sếp ép thì nhân viên vô can". Khi một vụ án kinh tế bị khởi tố, cơ quan thanh tra và công an kinh tế chỉ nhìn vào dấu mực và chữ ký trên chứng từ thực tế. Người ký duyệt chi, người làm chứng từ khống chính là mắt xích trực tiếp giúp sức cho hành vi gian lận, trốn thuế hoặc lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Lúc đứng trước vành móng ngựa, lời thanh minh "em chỉ làm công ăn lương nghe lời sếp" không bao giờ gột rửa được tội danh đồng phạm. Tám trăm triệu đồng đó nếu trót lọt thì sếp đút túi xe hơi nhà lầu, con chỉ được thêm một hai triệu bạc vụn vặt; nhưng khi vỡ lở ra, sếp có tiền thuê luật sư chạy tội, còn con mang trên mình bản án tù treo hoặc tù giam, vĩnh viễn tước bỏ quyền làm nghề kế toán kiểm toán.

Thứ hai, chữ ký của một con người chính là căn cước của lòng tự trọng và sự nghiệp. Một khi con đã thỏa hiệp lần đầu tiên vì sợ mất việc, sếp sẽ biết con là đứa dễ bảo, dễ uy hiếp. Những lần sau, các hồ sơ bẩn hơn, rủi ro lớn hơn sẽ tiếp tục đè lên vai con, biến con thành vật tế thần khi doanh nghiệp có biến. Con dứt khoát từ chối ngay từ nhát búa đầu tiên là con đã tự tay chặt đứt sợi dây thòng lọng đang toan tròng vào cổ mình.

Thứ ba, mất việc thì đói một vài tháng, cùng lắm về ăn cơm rau với ba mẹ hoặc đi làm bưng bê phụ quán sống qua ngày, nhưng mất lý lịch tư pháp trong sạch thì cả đời con sau này coi như khép lại. Không một công ty đàng hoàng, tử tế nào dám tuyển một kế toán từng dính án sai phạm tài chính. Chữ ký sạch là tài sản lớn nhất của một người làm nghề sổ sách, con giữ được nó là con giữ được vốn liếng quý giá nhất để làm lại sự nghiệp ở những nơi xứng đáng hơn.

Giọt nước mắt của con bé và bài học cho chính người U40

Nghe tôi bóc tách từng khúc ruột, vai T. chùng xuống, nó thở phào một hơi dài như trút được tảng đá ngàn cân đè nặng trong lồng ngực từ sáng. Đôi mắt nó ráo hoảnh, lấy lại được nét trong trẻo và sự bình tâm vốn có.

Tôi nhìn con bé ngồi trước mặt, lòng bỗng dâng lên một nỗi niềm nghiền ngẫm sâu sắc cho chính bản thân mình.

Năm tôi hai mươi tám tuổi, cái thời còn làm quản lý kỹ thuật cho một xưởng lắp ráp thiết bị điện tử, tôi cũng từng đứng trước ngã rẽ giống như con bé ngày hôm nay. Ngày đó, một người anh làm chung mà tôi rất kính nể đã nhờ tôi ký xác nhận khống biên bản bàn giao thiết bị phòng cháy chữa cháy cho một dự án kho bãi ngoại ô. Tôi biết thiết bị chưa đạt chuẩn, nhưng vì nể tình anh em, vì sợ làm mất hòa khí trong phòng và sợ bị coi là "thằng khó tính, phá đám", tôi đã tặc lưỡi ký vào.

Hậu quả là một năm sau, kho bãi đó xảy ra chập điện gây cháy, cơ quan chức năng vào cuộc điều tra quy trình nghiệm thu. Dù không phải đi tù nhưng tôi bị triệu tập lấy lời khai ròng rã suốt sáu tháng trời, bị khiển trách kỷ luật, tước chứng chỉ hành nghề và mang tiếng xấu khắp giới kỹ thuật Đà Nẵng suốt mấy năm liền. Suốt chuỗi ngày đó, đêm nào tôi cũng mất ngủ, sống trong sự dằn vặt và sợ hãi tột cùng. Chỉ một chữ ký nông nổi vì cả nể và sợ mất lòng mà tôi đã đánh mất toàn bộ sự nghiệp gầy dựng bao năm, phải bôn ba làm đủ thứ nghề lam lũ rồi sau này mới mở được tiệm điện nước nhỏ này.

Hôm nay, nhìn con bé T. mới hai mươi lăm tuổi, thân gái dặm trường đi làm thuê nơi đất khách, trong túi chẳng có bao nhiêu tiền tích lũy mà dám kiên quyết từ chối cám dỗ, dám nộp đơn nghỉ việc để bảo vệ sự trong sạch của bản thân, tôi thấy mình thật sự kính nể con bé. Người lớn từng trải như chúng tôi đôi khi sống lâu trong đời lại thành ra thỏa hiệp, sợ sệt đủ thứ, nghĩ ngợi quanh co rồi tự dối mình bằng những lý do thực dụng. Chính sự trong trẻo, quyết liệt và kiên định của người trẻ như T. đã dạy lại cho một ông chú U40 một bài học đắt giá về phẩm giá làm nghề: Không có chén cơm nào đáng giá bằng sự tự do và thanh thản của tâm hồn.

Tôi mở ngăn kéo bàn thợ, lấy ra một chiếc phong bì đưa cho T., bảo nó cứ cầm tạm vài triệu tiền công nó từng phụ tôi kê khai thuế hộ kinh doanh cá thể tháng trước để lo tiền trọ, rồi yên tâm ở nhà nghỉ ngơi vài ngày. Với sự cứng cỏi và liêm chính này, bất kỳ cánh cửa tử tế nào ngoài kia cũng sẽ rộng mở để đón nhận nó.

Đôi bàn tay sạch sẽ bước qua cơn mưa giông

Cơn mưa dông ngoài trời bắt đầu ngớt dần, để lộ những vạt nắng vàng ươm rọi qua tán cây bàng trước ngõ. Tôi nhìn theo bóng con bé T. mặc lại áo khoác, nổ máy chiếc xe máy cũ chạy về phòng trọ với tấm lưng thẳng tắp và nụ cười rạng rỡ vừa hé lại trên môi.

Đời người đi làm, ai cũng mong cầu bổng lộc, thăng tiến và những con số nhảy múa trong tài khoản ngân hàng. Nhưng bước qua nửa đời bôn ba, tôi nhận ra tài sản vô giá nhất mà một con người có thể để dành cho mình không phải là vị trí này chức vụ nọ, mà là đêm về đặt lưng xuống giường có thể ngủ một giấc thật sâu, không giật mình thon thót khi nghe tiếng còi xe cảnh sát ngoài đường, và mỗi buổi sáng mai thức dậy, khi nhìn vào gương vẫn thấy đôi mắt mình sáng rõ, không một chút vẩn đục hổ thẹn với lương tâm.