Tôi đến xưởng của bác để bảo trì lại tủ điện ba pha và kiểm tra hệ thống tời kéo tàu vỏ gỗ lên triền đà. Vừa vặn xong chiếc ốc siết cầu dao tổng, tôi thấy một chiếc taxi dừng lại ngoài cổng xưởng. Một người đàn ông trạc tuổi bác N., dáng người gầy rộc như một chiếc bóng, khuôn mặt sạm đen vì bệnh tật, một tay chống chiếc gậy tre run rẩy, khó nhọc bước từng bước vào sân xưởng.

Người đàn ông dừng lại cách bàn trà của bác N. chừng ba mét, chiếc gậy tre trên tay run bần bật, đôi môi mấp máy không ra tiếng:

"Anh N.... Có phải anh N. đó không anh? Thằng D. đây... thằng D. tội đồ năm xưa về tìm anh đây..."

Tôi đứng sững lại bên tủ điện, quan sát phản ứng của bác N.

Bác N. đang ngồi cạo chiếc dăm bào trên mặt bàn gỗ, khẽ ngẩng đầu lên. Bác nhìn người đàn ông trước mặt rất lâu, không một cái giật mình, không một nét căm phẫn, chỉ có một tiếng thở dài nhẹ như làn gió thoảng qua mặt sông:

"Chú D. đó hả? Chân cẳng yếu thế kia sao không ở nhà tịnh dưỡng mà lặn lội ra tận đây làm chi?"

Người đàn ông tên D. nghe câu hỏi ấy bỗng khựng lại, đôi chân run rẩy bước không vững phải vịn chặt vào mép bàn gỗ xưởng cưa, chiếc gậy tre trên tay run bần bật, đầu cúi gằm không dám nhìn thẳng vào người bạn cũ.

Món nợ hai chiếc tàu cá và chén nước chè ven sông

Tôi đứng bên cạnh mà thấy sống lưng mình lạnh toát. Tôi nhớ mang máng câu chuyện hai mươi năm trước mà cánh thợ già vùng sông Hàn thỉnh thoảng vẫn nhắc lại mỗi khi ngồi uống rượu.

Năm 2002, ông D. là người bạn nối khố và là đối tác cung ứng gỗ kiêm phân phối tàu cá thân thiết nhất của bác N. Lợi dụng lòng tin tuyệt đối của bác N., ông D. đã gom sạch toàn bộ tiền cọc đóng mới hai chiếc tàu cá công suất lớn trị giá gần một tỷ đồng thời đó, ôm tiền bỏ trốn biệt xứ vào miền Nam theo một canh bạc lớn. Cú lừa trời giáng đó khiến xưởng tàu của bác N. vỡ nợ hoàn toàn. Bác phải bán sạch căn nhà mặt phố của cha mẹ để lại, cày cuốc ngày đêm trả nợ tiền gỗ và tiền công cho anh em thợ suốt gần mười năm trời trong tủi nhục, nước mắt và sự bế tắc cùng cực.

Bao nhiêu năm trôi qua, người ta bảo bác N. nếu gặp lại ông D. chắc chắn sẽ không để yên.

Vậy mà hôm nay, người bạn phụ bạc năm xưa đang đứng chới với trước mặt bác, thân hình tiều tụy, lưng còng rạp và hai bàn tay run lẩy bẩy vì tuổi già bệnh tật sau hai mươi năm bôn ba lưu lạc. Ông D. khẽ nhắm nghiền đôi mắt đục ngầu, giọng nghẹn lại trong cổ họng:

"Anh N. ơi, em mang tội lớn với anh, với gia đình anh. Hai mươi năm qua em sống trôi dạt khắp các tỉnh phía Nam, làm ăn thất bát rồi lại bị người đời lừa lọc trắng tay. Ngày nào lương tâm em cũng cắn rứt như có ngàn mũi kim châm, đêm nào cũng giật mình thảng thốt nhớ tới cảnh anh vì em mà gánh nợ. Nay tuổi già bóng xế, hai chân run rẩy bước đi không vững nữa, em gom góp số tiền dành dụm còm cõi của đời em đây, lặn lội về lại Đà Nẵng gửi lại anh một phần để tạ tội. Em chỉ xin anh một lời tha thứ, để những năm tháng tuổi già em trút bỏ được gánh nặng tội lỗi mà ngủ một giấc bình an anh ơi..."

Bác N. lặng lẽ đứng dậy, bước lại gần đỡ lấy khuỷu tay ông D., dắt bạn ngồi xuống chiếc ghế dài bằng gỗ thông. Bác đẩy chiếc bọc vải đựng tiền sang một bên rồi rót một chén nước chè xanh ấm nóng đưa cho người bạn cũ:

"Chú uống ngụm nước cho nhuận giọng đi đã. Chuyện tiền nong chú cất lại mang về lo dưỡng già và sinh hoạt thường nhật. Nợ nần năm xưa, tôi đã xóa sạch trong cuốn sổ nợ từ cái ngày tôi trả xong đồng bạc cuối cùng cho thợ rồi."

Ông D. ngơ ngác nhìn bác N., đôi mắt đỏ hoe ngấn lệ:

"Anh... anh không hận em sao anh N.? Em làm anh mất nhà, làm anh khổ sở cả nửa đời người mà..."

Bác N. nhìn ra dòng sông Hàn mênh mông sóng vỗ, giọng bác trầm lắng và nhẹ tênh:

"Bảo không giận, không hận là nói dối. Mười năm đầu, đêm nào tôi cũng nghiến răng nghĩ đến chú, uất ức đến mức trào máu họng. Nhưng rồi tôi nhận ra, chú ôm tiền trốn đi phương xa, còn tôi ở lại ôm cục hận trong lòng thì người chịu khổ mỗi ngày là chính tôi chứ không phải chú. Tôi hận chú thì huyết áp tôi tăng, cơm tôi ăn mất ngon, đêm tôi mất ngủ, tóc tôi bạc trắng. Nước sông Hàn này chảy qua cầu Thuận Phước rồi hòa vào biển cả, có bao giờ chảy ngược lại được đâu. Chuyện cũ qua rồi, tôi tha thứ cho chú từ lâu rồi. Chú về tịnh dưỡng cho thanh thản, sống những năm tháng tuổi già cho bình an, đừng mang theo nỗi day dứt đó gặm nhấm tâm can làm chi nữa."

Ông D. nắm chặt lấy bàn tay chai sần của bác N., lặng người đi hồi lâu rồi cúi đầu tạ từ bước ra xe taxi ra về, gương mặt như đã trút bỏ được tảng đá ngàn cân đè nặng suốt hai mươi năm tha hương.

Giọt nước mắt của người U40 từng ôm hận thù không ngủ được

Khi chiếc taxi lăn bánh khuất sau rặng phi lao, tôi bước lại bàn trà, nhìn bác N. đang bình thản nhấp ngụm chè nguội, lòng tôi dâng lên một sự rúng động dữ dội. Tôi không kìm được lòng, buột miệng hỏi:

"Bác ơi, người ta làm bác tan cửa nát nhà, khổ sở mười mấy năm trời, sao bác có thể tha thứ nhẹ nhàng như không có chuyện gì xảy ra rứa bác? Nếu là cháu, chắc cháu không bao giờ làm được như rứa."

Bác N. ngước nhìn tôi, đôi mắt sâu thẳm của người thợ già đượm một vẻ bao dung vô lượng:

"Chú thợ trẻ à, bác từng nghĩ như chú suốt mười năm trời. Nhưng chú có biết không, ôm mối hận thù trong lòng cũng giống như việc mình tự tay cầm một hòn than nóng đỏ định ném vào người khác: Người ta chưa bị thương thì tay mình đã cháy rụi và bỏng rát trước rồi."

Bác chỉ tay xuống dòng nước lững lờ trôi dưới triền đà:

"Tha thứ cho người ta, người ngoài nhìn vào tưởng mình yếu thế, tưởng mình nhu nhược thiệt thòi. Nhưng thực chất, tha thứ là món quà vĩ đại nhất mà mình tự trao tặng cho chính tâm hồn mình. Khi bác nói ra được lời tha thứ đó, không phải là bác biện minh cho cái sai của ông D., mà là bác tự tay bẻ gãy chiếc xích sắt đang trói chặt trái tim mình vào quá khứ đen tối năm xưa. Bác buông tha cho ông ấy, cũng chính là bác tự chuộc lại sự tự do và thanh thản cho những năm tháng tuổi già của mình."

Lời nói của bác N. như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào tâm can tôi.

Ở cái tuổi gần bốn mươi này, tôi từng có những mối hận thù nhỏ nhen ngoài đời thực. Tôi từng mất ngủ hàng tuần lễ, cay cú nghiến răng mỗi khi nhớ đến một người thợ phụ từng lấy cắp đồ nghề của mình bỏ trốn, hay một đối tác xây dựng từng quỵt của tôi vài chục triệu tiền vật tư điện nước. Tôi giữ khư khư những ấm ức đó trong lòng, mỗi lần nhắc đến tên họ là mặt tôi đỏ gay, tim đập nhanh, buông những lời nguyền rủa cay độc.

Tôi tưởng sự cay cú đó là bản lĩnh, là sự sòng phẳng của người đời. Nhưng hôm nay, đứng trước một người thợ già từng mất cả sản nghiệp mà có thể mỉm cười buông bỏ để cứu lấy sự bình an của tâm hồn, tôi thấy mình thật nhỏ nhen và đáng thương. Tôi đang tự đày đọa bản thân bằng những hạt sạn vụn vặt, biến tâm hồn mình thành một bãi rác chứa chấp những oán hận của quá khứ.

Sức mạnh tối thượng của một con người đi qua giông bão không nằm ở khả năng trả thù hay trừng phạt kẻ khác, mà nằm ở dung lượng của trái tim: Có đủ rộng lớn để bao dung cho những lỗi lầm của tha nhân và tự giải phóng chính mình khỏi ngục tù của sự thù hận hay không.

Dòng sông Hàn trôi êm đềm ra biển lớn

Chiều muộn, gió sông thổi lồng lộng làm mát rượi cả xưởng tàu. Bác N. lại cầm chiếc cưa tay, cặm cụi đo đạc và xẻ từng thớ gỗ mít rừng thơm nức để chuẩn bị đóng mới một chiếc ghe câu mực cho ngư dân làng chài Nam Ô. Từng đường cưa của bác điềm tĩnh, nhịp nhàng và dứt khoát như chưa từng có bất kỳ một vết thương nào đi qua cuộc đời này.

Tôi thu dọn đồ nghề, bước ra khỏi xưởng tàu khi hoàng hôn buông xuống đỏ rực cả mặt nước sông Hàn.

Đời người ngắn ngủi như một giấc chiêm bao, mang theo chi cho nặng những oán hận, thù hằn để rồi tự làm khổ mình và làm khổ những người xung quanh? Nước sông cứ chảy, mây trời cứ bay, người đối xử tệ với mình thì nhân quả cuộc đời sẽ tự khắc có câu trả lời sòng phẳng nhất cho họ.

Học cách mỉm cười buông tay và nói lời tha thứ, con người ta mới thực sự được sống một cuộc đời nhẹ nhõm, tự do và xứng đáng với sự bao la của đất trời.