T. năm nay ba mươi chín tuổi, bằng tuổi tôi. Thời còn đi học, T. là đứa thông minh, tháo vát và nhiều tham vọng nhất lớp. Tốt nghiệp đại học bách khoa loại giỏi, T. nhanh chóng leo lên vị trí kỹ sư trưởng rồi giám đốc điều hành dự án cho một tập đoàn bất động sản và xây dựng lớn.

Những năm ngoài ba mươi tuổi, T. là hình mẫu thành đạt trong mắt tất cả bạn bè đồng trang lứa. T. lái chiếc ô tô tiền tỷ, mặc những bộ âu phục đắt tiền, tay đeo đồng hồ Thụy Sĩ sang trọng và sở hữu vài ba mảnh đất đầu tư. Mỗi lần họp lớp, điện thoại của T. luôn réo liên tục, nói toàn những câu chuyện chục tỷ, trăm tỷ với các chủ đầu tư và đối tác. T. đi khắp các tỉnh thành từ Bắc chí Nam, tuần nào cũng có vài bữa tiệc rượu tiếp khách thâu đêm suốt sáng.

Thế nhưng, hai năm trước, ngay khi bước sang tuổi ba mươi bảy, T. bất ngờ nộp đơn xin từ chức, bán chiếc xe sang và rút toàn bộ vốn liếng khỏi các dự án đang thi công dở dang. Quyết định đó khiến người quen ai nấy đều bàng hoàng, có người bảo T. bị tâm thần, có người nói T. dại dột tự tay đập vỡ chiếc chén ngọc mà bao người khao khát.

T. không giải thích nhiều với ai. Thằng bạn tôi lẳng lặng về ven đồi Hòa Vang, mua lại một khu đất vườn nhỏ, dựng căn nhà cấp bốn lợp ngói mộc mạc và mở một nhà vườn ươm giống hoa bản địa kết hợp trồng các loại cây thuốc nam thảo mộc.

Mùi đất mùn ngai ngái và luống thảo mộc xanh mướt sau mưa

Tôi tấp xe vào cổng vườn của T. khi trời vừa chớm tối. Không gian yên ả lạ lùng, chỉ có tiếng suối róc rách xa xa hòa cùng tiếng gió lùa qua những rặng tre xanh.

Giữa khu vườn bạt ngàn những luống cúc chi, tía tô, ngải cứu và hương nhu thơm ngát sau cơn mưa dầm, T. đang cặm cụi cúi người bên giàn ươm cây giống. Thằng bạn tôi lúc này mặc chiếc áo phông xám cũ sờn vai, chiếc quần lửng kaki bám đầy đất phù sa, hai bàn tay thoăn thoắt tỉa bớt những nhánh lá sâu và chêm thêm đất mùn vào từng bầu ươm hoa giấy.

Thấy tôi dựng xe, T. ngẩng đầu lên, quẹt mồ hôi trên trán rồi cười một nụ cười rạng rỡ, hàm răng trắng bóng nổi bật trên làn da rám nắng khỏe khoắn:

"Ghé hồi mô đó mày? Vô hiên ngồi uống chén trà sen tao mới ủ sáng ni, đợi tao tưới nốt luống hoa cúc ni rồi anh em mình trò chuyện!"

Tôi ngồi xuống chiếc ghế tre ngoài hiên, nhấp một ngụm trà sen ấm nóng thơm ngát. Nhìn T. làm việc, tôi không khỏi ngạc nhiên. So với hình ảnh một vị giám đốc dự án cách đây ba năm với gương mặt phù thũng vì bia rượu, đôi mắt thâm quầng và nét mặt lúc nào cũng căng như dây đàn, thì T. của tuổi ba mươi chín trông như trẻ ra cả chục tuổi. Sắc diện bạn tôi hồng hào, cơ bắp săn chắc, và đặc biệt là ánh mắt toát lên một vẻ điềm tĩnh, an nhiên đến kỳ lạ.

Tưới xong luống hoa cúc, T. rửa sạch bùn đất trên hai bàn tay chai sạn, bước ra hiên ngồi xuống cạnh tôi. Rót thêm tuần trà mới, tôi nhìn bạn rồi hỏi thật lòng:

"Nói thiệt nghe T., hai năm nay ở đây một mình mày có bao giờ thấy tiếc cái ghế giám đốc với mức lương trăm triệu ngày xưa không? Bạn bè cùng lứa ai cũng đang ráng cày cuốc để lên chức nọ chức kia, còn mày lại về đây bới đất ươm từng mầm cây cỏ như ri."

T. bật cười thành tiếng, nụ cười xòa nhẹ nhõm không vướng chút gợn lòng:

"Tiếc chi mà tiếc mày ơi! Ngày xưa tao cũng tưởng leo lên đỉnh cao danh vọng, ngồi chiếc xe sang để người ta nể phục là hạnh phúc. Nhưng cái giá tao phải trả cho cái danh hão đó đắt quá, suýt chút nữa là tao trả bằng cả mạng sống này rồi."

Cơn huyết áp lúc nửa đêm và sự tỉnh ngộ ở tuổi U40

T. trầm ngâm một lát rồi kể tiếp cho tôi nghe về bước ngoặt khiến bạn quyết định buông bỏ tất cả:

"Cách đây hơn hai năm, một đêm mùa đông rét buốt ở Hà Nội, sau một chầu nhậu tiếp khách thâu đêm để chốt một hợp đồng xây dựng mười lăm tỷ, tao về phòng khách sạn lúc hai giờ sáng. Vừa bước chân vào phòng tắm, tao bỗng thấy đầu óc quay cuồng dữ dội, ngực thắt lại nghẹt thở và nửa thân người bên trái tê dại hoàn toàn. Tao gục xuống sàn nhà, tay run rẩy với lấy chiếc điện thoại gọi cấp cứu trong cơn hoảng loạn tột cùng. Bác sĩ bảo tao bị cơn tăng huyết áp kịch phát do căng thẳng quá độ và lạm dụng bia rượu kéo dài, nếu chậm mười lăm phút nữa thôi là tai biến mạch máu não hoặc đột quỵ rồi."

Nằm trên giường bệnh của bệnh viện suốt một tuần lễ, đối diện với bốn bức tường trắng toát và tiếng máy đo nhịp tim tít tít lạnh lẽo, T. mới giật mình nhìn lại cuộc đời mình.

"Mày biết không, lúc nằm ở phòng hồi sức cấp cứu, điện thoại tao vẫn rung liên hồi. Không có một tin nhắn nào hỏi tao sống chết ra răng, mà toàn là những cuộc gọi hối thúc tiến độ công trình, những tin nhắn đòi nợ vật tư, những lời dọa phạt hợp đồng. Tao nhận ra rằng nếu đêm đó tao tắt thở, công ty sẽ tuyển ngay một người khác thay thế chiếc ghế của tao chỉ trong vòng ba ngày. Khách hàng, đối tác sẽ nhanh chóng quên sạch tên tao. Người duy nhất phải gánh chịu nỗi đau mất mát là người thân và chính bản thân tao. Vậy thì tao bán mạng để chạy theo cái danh vọng, cái hào nhoáng đó để làm cái chi?"

T. bảo, sau lần thoát khỏi lưỡi hái tử thần đó, bạn nhận ra rằng con người ta thường rơi vào một chiếc bẫy vô tận của lòng tham: Có mười đồng thì muốn có một trăm đồng, có chiếc xe máy thì muốn chiếc ô tô, mua được căn nhà phố thì muốn có biệt thự. Người ta luôn sợ mình tụt hậu so với bạn bè, sợ bị người đời chê là kém cỏi, để rồi tự biến mình thành con thiêu thân lao vào cuộc đua không có điểm dừng.

"Rời khỏi công ty, tao về đây làm vườn. Thu nhập bây giờ mỗi tháng chỉ bằng một phần mười ngày xưa, từ tiền bán cây giống và trà khô, nhưng tao tự làm chủ thời gian của mình. Tao thích làm thì làm, mệt thì nghỉ. Tự tay xới từng luống đất, ngửi mùi thơm ngai ngái của cỏ cây sau mưa, nghe tiếng chim hót ngoài vườn. Tối đến, tao ăn bữa cơm đạm bạc với rau dưa cá kho, rồi đặt lưng xuống chiếc phản gỗ, ngủ một mạch từ chín giờ tối đến năm giờ sáng hôm sau mà không cần một viên thuốc an thần nào. Mày có cho tao một trăm tỷ để quay lại cuộc sống địa ngục ngày xưa, tao cũng lạy tao từ chối."

Soi lại bản thân trước bài học "Biết Đủ" của bạn chí cốt

Ngồi nghe T. tâm sự giữa làn khói trà sen bảng lảng và tiếng mưa rả rích bên hiên, tôi thấy trong lòng mình dâng lên một nỗi xúc động và sự thấu suốt sâu sắc.

Ở cái tuổi gần bốn mươi này, bản thân tôi đôi khi cũng không tránh khỏi những phút giây chạnh lòng và so đo ngấm ngầm. Mỗi lần nhìn thấy những người bạn cùng lứa khoe nhà lầu, xe sang trên mạng, hay thấy những doanh nghiệp buôn bán lớn phất lên nhanh chóng, thi thoảng tôi vẫn tự hỏi: Liệu mình có đang sống quá an phận với một tiệm điện nước dân dụng nhỏ? Liệu mình có đang giậm chân tại chỗ trong khi cuộc đời ngoài kia đang lao đi vun vút?

Nhưng buổi chiều hôm nay, nhìn vào đôi mắt trong veo và phong thái tự do tự tại của T., tôi nhận ra mình đã có câu trả lời cho chính mình.

Tuổi trẻ, người ta thường lầm tưởng rằng thành công là phép cộng: Cộng thêm tiền bạc, cộng thêm tài sản, cộng thêm chức vụ và các mối quan hệ xã giao bằng mặt không bằng lòng. Nhưng khi bước qua ngưỡng cửa U40, người từng trải thực sự mới hiểu rằng trưởng thành đích thực lại là một phép trừ: Trừ bớt những ham muốn viển vông, trừ bớt những cuộc nhậu vô bổ, buông bỏ những kỳ vọng của người khác áp đặt lên mình và giữ lại những giá trị cốt lõi nhất.

Đỉnh cao của sự khôn ngoan ở đời không phải là kiếm được bao nhiêu tiền, mà là biết điểm dừng. Người không biết đủ thì dù có cả ngọn núi vàng trong tay vẫn thấy thiếu thốn và bất an triền miên. Còn người biết đủ, biết trân trọng những gì mình đang có, thì chỉ cần một chén trà thơm, một mái nhà che mưa nắng và một giấc ngủ an lành cũng đã là đại phú quý giữa nhân gian.

Giỏ thảo mộc khô và ngọn đèn ấm áp lúc hoàng hôn

Trời ngớt mưa, sương chiều buốt lạnh buông xuống con đường đất đỏ ven đồi. Tôi chuẩn bị nổ máy ra về, T. bưng ra một chiếc giỏ mây nhỏ đựng mấy phong trà hoa cúc sấy lạnh thơm lừng cùng một bó lá xông thảo mộc mới hái ngoài vườn:

"Mớ trà cúc ni tao tự hái tự sấy hôm nắng ráo, còn bó thảo mộc ni toàn hương nhu với sả sẻ, mày đem về treo ở góc tiệm điện nước cho thơm, tối rảnh rỗi pha ấm trà nóng mà uống cho ấm bụng nghen bạn."

Tôi đón lấy chiếc giỏ mây thơm nức mùi hoa cỏ trên tay, cảm ơn bạn bằng một cái vỗ vai thật chặt. Không cần những lời chúc tụng đao to búa lớn, hai thằng đàn ông U40 nhìn nhau cười xòa, hiểu rằng cuộc đời mỗi người đã tìm được bến đỗ bình yên cho riêng mình.

Chạy xe chầm chậm trên con đường quốc lộ trở về trung tâm thành phố, nhìn những dòng xe cộ hối hả ngược xuôi dưới ánh đèn đường vàng vọt, tôi nghe lòng mình nhẹ bẫng như một làn mây. Hạnh phúc của đời người chưa bao giờ nằm ở đích đến xa xôi của những chiếc cúp danh vọng, mà nằm ngay trong khả năng dám từ bỏ những thứ không thuộc về mình, để sống một cuộc đời trọn vẹn, chân thực và thanh thản trước đất trời.