Ngồi ở chiếc bàn gỗ mộc bên cạnh tôi là bác K., năm mươi tư tuổi, một tài xế kỳ cựu đã ôm vô lăng tuyến xe buýt nội thành hơn hai mươi năm. Bác mặc chiếc áo sơ mi đồng phục màu xanh đã sờn mép cổ, vạt áo ướt đẫm mồ hôi sau lưng. Bác K. vừa hoàn thành ca lái thứ tư trong ngày, đang thong thả nhấp từng ngụm nước chè tươi ấm, nét mặt phẳng lặng như mặt nước hồ không một gợn sóng.

Nhìn dòng xe máy, ô tô con đang chen lấn từng centimet mặt đường, thi thoảng lại có chiếc xe tạt vội qua đầu chiếc xe buýt vừa trờ tới kèm theo cái lườm nguýt bực bội, tôi buột miệng hỏi:

"Lái chiếc xe to kềnh càng giữa dòng người hỗn loạn giờ cao điểm ni, ngày mô cũng đối mặt với còi xe, khói bụi rồi người ta tạt đầu, chửi đổng, có khi mô bác thấy máu dồn lên não muốn đạp ga ăn thua một phen không bác?"

Bác K. đặt chiếc ly thủy tinh sứt miệng xuống bàn, khẽ cười xòa, nếp nhăn nơi khóe mắt xô lại hiền từ:

"Mới vào nghề hồi ba mươi tuổi, tôi cũng từng nóng tính như Trương Phi rứa chú. Mỗi lần bị xe máy cắt ngang đầu xe bất ngờ hay có người bấm còi inh ỏi chửi bới, hai bàn tay tôi ghì chặt vô lăng đến trắng bệch các khớp ngón, tim đập thình thịch, trong bụng chỉ muốn mở cửa nhảy xuống ba mặt một lời. Nhưng ôm cái vô lăng này hai mươi năm, chở biết bao lượt người từ già trẻ lớn bé, tôi mới ngộ ra một chân lý sống còn: Lái xe to giữa phố đông mà để cục tức nhảy lên đầu chỉ huy đôi chân, thì đường cùng chỉ có tai họa."

1. Bản lĩnh của người cầm lái không nằm ở tiếng còi to

Bác K. châm đóm thuốc lào, nhìn làn khói trắng tan dần vào không khí chiều tà rồi chậm rãi giải thích:

"Nhiều người trẻ khi bước ra đường hay bước vào đời luôn tưởng rằng ai còi to hơn, ai lấn làn nhanh hơn, ai hung hăng trợn mắt dữ tợn hơn là kẻ mạnh. Nhưng trong nghề cầm lái này, kẻ hung hăng nhất lại là kẻ yếu đuối và dễ vấp ngã nhất.

Một chiếc xe buýt chở nặng bốn năm mươi sinh mạng trên xe, nặng cả chục tấn. Quãng đường phanh của nó không thể nào dừng khựng lại như một chiếc xe máy nhỏ. Khi có một người đi ẩu tạt ngang đầu xe con, nếu con nổi giận đạp thốc ga lên để dằn mặt, hoặc đánh lái giật cục để tranh hơn thua một cái thân xe, hậu quả sẽ là gì? Hành khách trên xe té ngã dập đầu, người đi xe máy lọt vào điểm mù bánh sau, và cả đời con sẽ chìm trong ân hận, tù tội và bồi thường thiệt hại.

Cho nên, cái dũng khí lớn nhất của người lái xe buýt không phải là tranh đường, mà là biết nhấp chân phanh sớm hơn người ta nửa nhịp.

Khi thấy một người lạng lách chen lên, tôi không bấm còi inh ỏi để dọa họ, mà tôi chủ động rà phanh, nhường cho họ đi qua. Không phải vì tôi sợ họ, mà vì tôi quý sự an toàn của chiếc xe mình đang gánh vác. Tôi nhường họ không phải vì họ đúng, mà vì tôi chọn sự bình an cho chính bản thân mình và mấy chục con người ngồi phía sau lưng tôi."

2. Khoảng cách an toàn và bộ lọc cảm xúc trước những lời khiêu khích

Theo lời bác K., người cầm lái thông thái là người luôn biết duy trì hai thứ bất di bất dịch: khoảng cách phanh an toàn ngoài mặt đường và khoảng cách tự vệ cảm xúc trong tâm trí.

Trên đường phố, khoảng cách ba mét đến năm mét giữa đầu xe mình và đuôi xe phía trước là ranh giới sống còn để xử lý mọi sự cố bất ngờ. Nếu bám quá sát, chỉ cần xe trước thắng gấp là tai nạn xảy ra trong chớp mắt.

Trong đối nhân xử thế ngoài xã hội cũng y hệt như vậy. Con người ta khi bước ra đời thường rất dễ bị tổn thương bởi vì họ để cho lời nói thô lỗ, sự xúc phạm của người dưng xâm phạm quá sâu vào tâm can mình.

"Chú coi, mỗi ngày tôi dừng đón hàng trăm lượt khách", bác K. nhấp ngụm chè xanh rồi nói tiếp. "Có người bước lên xe tươi cười cảm ơn, nhưng cũng có người vừa bước lên đã cau có, gắt gỏng vì xe tới trễ năm phút, có người quẳng đồng tiền lẻ vào thùng vé như bố thí, lại có người buông lời cằn nhằn cay nghiệt vô cớ.

Nếu tôi xem mỗi lời cằn nhằn đó là một sự xúc phạm cá nhân để rồi ấm ức, rồi cãi tay đôi với hành khách suốt chặng đường, thì tâm trí đâu mà tôi quan sát gương chiếu hậu, nhìn điểm mù người đi bộ qua đường?

Tôi coi những sự bực dọc của người ta như những đám bụi đường bay qua cửa sổ xe. Họ bực bội vì công việc của họ đang bế tắc, vì gia đình họ đang lục đục, hoặc vì thân thể họ đang mệt mỏi rã rời. Đó là rác cảm xúc của riêng họ, không phải của tôi. Tôi việc chi phải gom rác của người lạ nhét vào lòng mình để tự đầu độc chuyến đi?"

Biết thiết lập một màng lọc tâm lý giúp người ta giữ được sự điềm đạm. Ai mắng mỏ, ai khiêu khích, ta chỉ cần mỉm cười gật đầu hoặc im lặng tập trung vào nhiệm vụ của mình. Giữ được sự phẳng lặng trong tâm hồn trước những xao động của ngoại cảnh, đó mới chính là đỉnh cao của sự tự chủ.

3. Chậm lại nửa nhịp để thấy đường đi còn thênh thang

Một bài học sâu sắc nữa mà bác K. đúc kết cho tôi sau hai thập kỷ mưu sinh sau vô lăng là nghệ thuật "chậm lại nửa nhịp".

Trong dòng đời vội vã, ai cũng muốn mình là người đi nhanh nhất, về đích sớm nhất. Người ta sẵn sàng leo lên vỉa hè, lấn sang làn ngược chiều, vượt đèn vàng trong ba giây cuối cùng chỉ để nhanh hơn người khác vài chục mét đường.

Nhưng thực tế trớ trêu là những kẻ vội vã lấn làn ấy thường lại là những kẻ dễ mắc kẹt nhất giữa các nút thắt cổ chai, hoặc tệ hơn là nằm lại giữa đường vì va quẹt, làm ách tắc cả tuyến phố hàng tiếng đồng hồ.

"Lái chiếc xe buýt này dạy tôi tánh kiên nhẫn cùng cực", bác K. tâm sự, ánh mắt nhìn ra dòng xe cộ đang nhích từng chút một. "Biết phía trước đang nghẽn, tôi cứ giữ đúng làn, túc tắc nhả côn nhích từng đoạn một. Không luồn lách, không sốt ruột. Bởi vì tôi biết chắc một điều: dòng người dẫu có đông đến đâu thì nhích mãi rồi cũng sẽ qua, đèn đỏ dẫu có lâu đến đâu thì rồi cũng sẽ bật xanh.

Nhiều người trẻ bây giờ bước vào công việc làm ăn cũng nóng vội y chang như mấy người chạy xe máy lấn làn. Mới ra trường đi làm được một hai năm đã muốn làm sếp lớn, mới mở cái quán nhỏ được vài ba tháng đã muốn thu lời tiền tỷ. Thấy bạn bè xung quanh mua xe đẹp, mua nhà to là lòng dạ xốn xang, đứng ngồi không yên rồi nhảy việc lung tung hoặc đâm đầu vào những trò kiếm tiền nhanh mạo hiểm.

Họ quên mất rằng cái cây muốn vươn cao thì phải có thời gian đâm rễ sâu. Công việc muốn vững vàng thì phải có năm tháng tích lũy kinh nghiệm và giữ vững đạo đức nghề nghiệp. Chậm một chút mà chắc chắn, đi đúng làn đường của mình mà không chèn ép ai, thì sớm muộn chi con cũng về tới đích an toàn."

4. Mục tiêu tối thượng của hành trình là trở về nhà bình an

Khi mặt trời bắt đầu lặn sau dãy núi Bà Nà, ánh hoàng hôn nhuộm đỏ những nhịp cầu vượt ngã ba Huế. Giờ cao điểm bắt đầu hạ nhiệt, dòng xe cộ lưu thông thông thoáng dần trở lại. Bác K. đứng dậy, phủi bụi trên chiếc quần tây sẫm màu, chuẩn bị bước vào ca trực cuối cùng đưa những lượt khách muộn về bến.

Bác vỗ nhẹ lên vai tôi, nở một nụ cười ấm áp:

"Mỗi ngày nổ máy xe lúc sáng sớm, câu đầu tiên tôi tự dặn mình không phải là hôm nay kiếm được bao nhiêu tiền hay chạy được bao nhiêu chuyến, mà là tối nay mình phải đưa chiếc xe này về bến nguyên vẹn, và bản thân mình bước chân về tới cửa nhà bình an để ăn bữa cơm nóng với vợ con.

Đời người cũng rứa đó chú. Con bươn chải ngoài xã hội, kiếm được nhiều tiền đến mấy, chức vụ to đến đâu mà tâm hồn lúc nào cũng sôi sục thù hằn, thân thể rệu rã bệnh tật, hoặc vì một phút nóng giận hơn thua ngoài đường mà vướng vào lao lý, thì mọi danh vọng tiền tài đều trở thành con số không tròn trĩnh."

Giữ chặt tay lái đời mình

Tiếng còi xe buýt trầm ấm vang lên báo hiệu chuyến xe chuẩn bị lăn bánh. Chiếc xe buýt sơn màu vàng xanh to lớn từ từ rời bến, hòa vào dòng người của phố thị Đà Nẵng dưới sự điều khiển điềm tĩnh, nhịp nhàng của bác tài xế già.

Nhìn theo vệt đèn đỏ đuôi xe xa dần, tôi cảm thấy lòng mình lắng lại một sự thanh thản lạ kỳ. Giữa một cuộc đời đầy rẫy những xô đẩy, chen lấn và khiêu khích, bài học từ người lái xe buýt nội thành nhắc nhở mỗi chúng ta về giá trị của sự nhẫn nại.

Không cần phải gầm rú ga hay bấm còi inh ỏi để chứng minh sự tồn tại của mình. Chỉ cần giữ vững tay lái, giữ cái đầu lạnh, nhường nhịn người khác bằng một nụ cười bao dung và kiên định đi đúng làn đường của sự tử tế, con đường phía trước dẫu có quanh co, chật hẹp đến đâu rồi cũng sẽ mở ra thênh thang, dẫn lối ta về với bến đỗ bình an của cuộc đời.