Vừa bước qua cửa tiệm, M. đã mếu máo:

"Chú ơi, con vừa cắm chiếc nồi lẩu mini để nấu cơm chiều thì cái ổ điện âm tường ở góc bếp nổ đánh xoẹt một tiếng, bốc khói đen sì khét lẹt rồi ngắt điện toàn bộ phòng con. Bác chủ nhà trọ ở phía trước rất khó tính, lần trước phòng bên cạnh bị nghẹt ống nước bác ấy đã bắt đền cả triệu tiền thông cống và dọa đuổi. Giờ con sợ quá, không biết có nên tự ra tiệm mua đồ về cạy ra thay lén không, hay nếu báo bác ấy thì con phải nói thế nào để bác ấy không đổ tội là do con dùng đồ công suất lớn làm hỏng phòng trọ của bác?"

Tôi kéo chiếc ghế nhựa cho M. ngồi xuống, đưa cho con bé chiếc khăn khô lau nước mưa trên mặt:

"Con ngồi xuống thở đều đi đã. Tuyệt đối không được tự ý cầm dao hay kéo cạy mở ổ điện âm tường khi chưa có chuyên môn, làm bậy là điện giật nguy hiểm đến thân thể. Còn chuyện chủ nhà trọ, con không có gì phải sợ hãi hay giấu giếm nếu con biết cách ghi nhận hiện trường đàng hoàng và sòng phẳng ngay từ đầu."

Tâm lý dồn ép người thuê và thói quen đổ lỗi của chủ nhà trọ

Tôi phân tích cho M. hiểu vì sao các chủ nhà trọ hay có phản xạ đổ lỗi cho sinh viên hay người thuê phòng mỗi khi xảy ra sự cố điện nước:

Nhiều dãy trọ xây dựng từ mười lăm, hai mươi năm trước, đường dây điện âm tường đã quá cũ kỹ, tiết diện dây nhỏ, lại thường dùng loại dây nhôm hoặc đồng pha tạp chất kém chất lượng. Hộp đế âm tường và ổ cắm bằng nhựa tái chế qua hàng chục lứa sinh viên thuê đã bị lỏng lẻo chấu đồng, rỉ sét và ẩm mốc theo mùa nồm miền Trung.

Khi sinh viên hiện đại cắm một chiếc nồi cơm điện, một chiếc bếp từ đơn hay ấm đun siêu tốc, tải tiêu thụ dòng điện tăng lên trong tích tắc. Tiếp điểm chấu đồng lỏng lẻo sẽ phát sinh tia lửa điện li ti gây phóng điện hồ quang, làm nóng chảy lớp nhựa cách điện và nổ tung ổ cắm. Bản chất ở đây là hệ thống hạ tầng điện của phòng trọ đã suy thoái và hết niên hạn an toàn, chứ không phải do người thuê cố tình phá hoại.

Thế nhưng, nhiều chủ trọ vì tiếc tiền cải tạo, phản xạ đầu tiên của họ luôn là to tiếng nạt nộ người thuê, chụp mũ rằng "tụi mày xài đồ tham lam quá tải", nhằm bắt sinh viên phải bỏ tiền túi ra gánh toàn bộ chi phí sửa chữa thay thế. Nếu người thuê trọ sợ hãi, lúng túng hoặc tự ý chắp vá sửa lén, chủ trọ sẽ có cớ bắt bẻ và giữ luôn tiền cọc nhà lúc trả phòng.

Bốn bước ghi nhận hiện trường và thông báo văn minh

Tôi chỉ tay vào chiếc điện thoại trên tay M., hướng dẫn con bé từng bước xử lý thực tế ngay trong buổi tối hôm nay:

Một là, giữ nguyên hiện trường và chụp ảnh, quay video bằng chứng rõ nét. Trước khi dọn dẹp hay đụng chạm vào bất cứ thứ gì, hãy dùng điện thoại bật đèn flash chụp cận cảnh:

• Chụp cận cảnh chiếc ổ cắm bị cháy xém: vết muội than bắt nguồn từ khe cắm hay từ bên trong lòng đế âm tường phì ra.
• Chụp rõ phích cắm và sợi dây nguồn của thiết bị: chứng minh chân cắm của nồi cơm điện vẫn sáng bóng, dây nguồn không hề bị chập cháy hay nứt vỏ.
• Chụp tem thông số kỹ thuật dưới đáy nồi lẩu: chỉ rõ công suất danh định chỉ khoảng sáu trăm đến tám trăm oát, hoàn toàn nằm trong mức chịu tải cho phép của một ổ cắm điện sinh hoạt thông thường mười am-pe (tương đương hơn hai ngàn oát).

Hai là, lập tức ngắt atomat nhánh của phòng trọ để bảo vệ an toàn. Ra bảng điện gạt cần cầu dao phòng mình xuống, dùng băng dính dán chặn lên cần gạt và ghi một mẩu giấy nhỏ: "Ổ cắm bị chập, đang kiểm tra, xin đừng bật lại". Đây là hành động thể hiện ý thức trách nhiệm và sự cẩn trọng của một người đi thuê có hiểu biết.

Ba là, soạn tin nhắn văn minh, điềm đạm gửi chủ nhà kèm hình ảnh và thông số. Tuyệt đối không gọi điện tranh cãi qua lại bằng miệng khi cả hai bên đang căng thẳng. Hãy gửi một tin nhắn lịch thiệp nhưng chắc chắn theo cấu trúc:
"Dạ thưa bác, chiều nay lúc con cắm chiếc nồi nấu cơm công suất bảy trăm oát vào ổ điện bếp thì ổ cắm âm tường bị xẹt tia lửa điện bên trong và bốc khói đen. Con đã lập tức ngắt cầu dao tổng của phòng để bảo đảm an toàn cho cả dãy trọ. Phích cắm và dây điện nồi của con hoàn toàn nguyên vẹn, vết chập cháy phát ra từ trong lòng ổ cắm cũ. Con xin gửi bác hình ảnh hiện trường để bác nắm thông tin. Con nhờ bác báo thợ điện quen của khu trọ tới kiểm tra và thay thế giúp con đế ổ cắm chịu tải mới để con yên tâm sinh hoạt. Con xin cảm ơn bác."

Bốn là, chuẩn bị sẵn phương án đối thoại khi thợ hoặc chủ trọ tới kiểm tra. Khi thợ của chủ nhà trọ tới tháo mặt nạ ổ cắm ra, con đứng quan sát trực tiếp. Người thợ chân chính chỉ cần nhìn vào hai đầu dây điện âm tường bị oxi hóa xỉn đen hoặc ốc siết dây đồng bị lỏng tuột chân ren là sẽ tự động xác nhận với chủ nhà rằng ổ cắm đã quá hạn sử dụng, không thể đổ lỗi cho người thuê được.

Nụ cười nhẹ nhõm dưới ánh đèn phòng trọ

Tôi lấy trong tủ đồ nghề ra một chiếc bút thử điện loại tốt và một chiếc mặt ổ cắm đôi có màng che an toàn chịu tải cao đưa cho M.:

"Chiếc bút thử điện này chú tặng con, để sau này trước khi cắm hay sờ vào thiết bị gì nghi ngờ thì con cứ chọc thử vào xem có sáng đèn hay không. Còn chiếc ổ cắm này, nếu bác chủ trọ có thợ tới mà thiếu đồ tốt, con cứ đưa cho họ thay vào. Đừng sợ hãi những lời to tiếng. Khi con làm việc rõ ràng, có hình ảnh chứng minh và cư xử lễ độ, người lớn đàng hoàng sẽ phải tôn trọng con."

M. thở phào, hai mắt rạng rỡ hẳn lên. Con bé cầm bút thử điện cất cẩn thận vào ba lô, chào tôi rồi tự tin quay trở lại khu trọ.

Tối hôm đó, khoảng tám giờ, M. nhắn tin lại cho tôi: "Chú ơi, bác chủ trọ qua xem hình và nghe con giải thích thì dịu giọng ngay. Bác bảo may mà con ngắt cầu dao sớm, thợ của bác ấy đã tới thay ổ cắm mới và bác chịu toàn bộ tiền công rồi chú ạ. Con cảm ơn chú nhiều lắm!". Đọc dòng tin nhắn, tôi mỉm cười gật đầu. Sống ở đời, sự sòng phẳng và tự tin không đến từ việc cãi vã ăn thua, mà đến từ cái đầu bình tĩnh, sự am hiểu luật chơi và những chứng cứ rành rọt không thể chối cãi.