Hôm đó, B. ngồi một góc bên hiên xưởng gốm, ôm chiếc máy tính xách tay nhưng ngón tay cứ lướt vô định trên bàn phím, đôi mày thanh tú nhíu chặt lại đầy mệt mỏi. Bạn tôi thấy vậy bảo tôi: "Chú rảnh nói chuyện với con nhỏ tí, mấy bữa nay nó bị người ta chơi xấu trên mạng xã hội, bạn bè xúi giục nó làm rùm beng lên mà nó cứ im im, nhìn tội quá".

Tôi kéo ghế ngồi sang bên cạnh B., rót cho nó chén trà hoa cúc nóng:

"Có chuyện chi rắc rối trên mạng mà trông con bơ phờ rứa B.? Con bé vốn hiền lành, vẽ tranh vẽ ảnh kiếm cơm thôi mà cũng dính thị phi à?"

B. tháo kính cận, day day sống mũi cay xè rồi kể lại câu chuyện uất ức suốt một tuần qua. Tháng trước, một chủ chuỗi quán cà phê có tiếng ở thành phố thuê B. thiết kế trọn bộ nhận diện thương hiệu với giá ba mươi triệu đồng. Hợp đồng dịch vụ ghi rõ tiến độ bàn giao và chỉnh sửa tối đa ba lần. Sau khi B. gửi bản thiết kế hoàn chỉnh đạt chuẩn và bên kia đã đưa vào in ấn biển hiệu, người chủ đó trở mặt, viện cớ "thiết kế không hợp phong thủy" để quỵt mười lăm triệu đồng tiền công đợt cuối.

Chưa dừng lại ở đó, để biến mình thành nạn nhân nhằm xù tiền hợp pháp, người chủ kia đã đăng bài lên các hội nhóm mạng xã hội lớn của giới thiết kế, cắt xén tin nhắn, tố cáo B. là "làm ăn vô trách nhiệm, đạo nhái ý tưởng, làm chậm tiến độ gây thiệt hại cho quán". Bài viết nhận về hàng ngàn lượt tương tác và hàng trăm bình luận chửi bới, thóa mạ B. thậm tệ từ những người lạ hoắc chưa từng biết mặt cô.

Bạn bè và những người quen trong nghề liên tục nhắn tin giục B. phải lập tức livestream bóc phốt, làm video chửi tay đôi, tung toàn bộ ảnh chụp màn hình tin nhắn riêng tư lên để trả đòn cho bõ tức. Có người còn bảo B. "hiền quá hóa đần, nhát gan không dám chiến đấu thì cả đời bị người ta đè đầu cưỡi cổ".

Nhưng B. không làm vậy. Trong suốt ba ngày bão mạng dữ dội nhất, cô gái trẻ chỉ im lặng. Nó ngồi tỉ mỉ tổng hợp lại toàn bộ file thiết kế gốc có đóng dấu thời gian, trích xuất biên bản nghiệm thu qua email, đến văn phòng thừa phát lại lập vi bằng toàn bộ nội dung bàn giao, rồi ủy quyền cho một văn phòng luật sư gửi văn bản yêu cầu thanh toán kèm cảnh báo vi phạm pháp luật về hành vi vu khống qua đường bưu điện có bảo đảm. Trên trang cá nhân của mình, B. chỉ đăng đúng một bài viết ngắn gọn, trung lập với ba file tài liệu pháp lý đính kèm, tuyệt nhiên không dùng một từ ngữ hằn học hay chửi bới, rồi lập tức khóa bình luận và đăng xuất khỏi mạng xã hội.

Nó nhìn tôi, giọng chùng xuống đầy phân vân:

"Bạn bè bảo con xử lý như rứa là hèn, là để cho kẻ xấu lấn lướt. Họ nói trên mạng xã hội ai to mồm hơn, ai chửi cay nghiệt hơn thì người đó thắng. Mấy hôm nay con tắt mạng tập trung làm cho khách khác mà trong bụng cứ cồn cào, không biết mình im lặng để giấy tờ lên tiếng như vậy có phải là nhu nhược không chú?"

Con làm trúng rồi, không bao giờ nhảy xuống vũng bùn để đấu với heo

Tôi nghe xong câu chuyện, chậm rãi nhấp một ngụm trà, nhìn vào đôi mắt trong veo ẩn sau cặp kính cận dày của B. rồi bật cười đĩnh đạc:

"Con nghe chú nói đây: Con làm như rứa là trúng! Trúng một cách văn minh, đẳng cấp và khôn ngoan tột bậc. Con không hề nhu nhược, mà chính con vừa dạy cho kẻ xấu và đám đông hiếu kỳ ngoài kia một bài học về sự chuyên nghiệp thực sự!"

B. ngước lên nhìn tôi, ánh mắt như rạng rỡ hẳn lên giữa những hoài nghi bủa vây. Tôi chỉ tay xuống dòng sông Thu Bồn phẳng lặng trước mặt, từ tốn chỉ cho nó thấy cái bản chất phù phiếm của những cơn bão thị phi:

Thứ nhất, có một câu danh ngôn chí lý ở đời: Đừng bao giờ nhảy xuống vũng bùn để vật lộn với một con heo, vì cả hai sẽ cùng lấm lem bẩn thỉu, nhưng con heo thì lại cực kỳ thích thú với điều đó. Người chủ quán kia đã cố tình dùng chiêu trò bẩn để quỵt tiền và kéo con xuống ngang tầm với họ. Nếu con nổi giận lôi đình, con làm video đôi co, chửi bới qua lại trên mạng, con sẽ tự biến mình từ một nhà thiết kế chuyên nghiệp thành một kẻ hàng tôm hàng cá tranh cãi trên mạng. Đám đông cư dân mạng ngoài kia họ không quan tâm ai đúng ai sai, họ chỉ xem đó như một vở kịch giải trí miễn phí để buông lời phán xét rồi lướt qua. Khi con nhảy vào vũng bùn đôi co, con đã thua ngay từ giây phút đầu tiên vì đánh mất phẩm giá và hình ảnh của chính mình.

Thứ hai, thời gian và năng lượng sáng tạo là tài sản vô giá của người làm nghề tự do. Mỗi giờ con thức trắng để đọc bình luận tiêu cực, để gõ phím cãi nhau với những kẻ vô danh trên mạng là mỗi giờ con tự đánh cắp năng lượng, sức khỏe và cơ hội kiếm tiền chân chính từ những khách hàng tử tế khác. Tắt mạng xã hội, tập trung làm việc kiếm tiền là cách bảo vệ túi tiền và sự thanh thản trong tâm hồn một cách thông minh nhất.

Thứ ba, cảm xúc trên mạng xã hội bốc cháy rất nhanh nhưng cũng tàn lụi rất nhanh, chỉ có giấy trắng mực đen và pháp lý là trường tồn. Việc con lập vi bằng, trích xuất chứng cứ và để luật sư gửi văn bản chính thức là một đòn đánh chuẩn xác vào tử huyệt của kẻ lừa đảo. Khi nhận được văn bản pháp lý có dấu đỏ và thấy thái độ lạnh lùng, chuyên nghiệp của con, người sợ hãi lúc này không phải là con mà chính là kẻ đang nợ tiền con. Một bài đăng giải trình bằng chứng cứ khách quan, không một giọt cảm xúc hằn học mới là chiếc gương phản chiếu rõ nhất sự đàng hoàng của con trước mắt những đối tác tiềm năng lớn trong tương lai.

Vết sẹo nông nổi của người U40 từng hơn thua ngoài đời thực

Nói đến đó, tôi nhìn xa xăm ra mặt sông lấp lánh nắng chiều, lòng bỗng nhớ lại thời tôi ba mươi tuổi, cái thời còn bồng bột và háo thắng vô cùng.

Năm ấy, tôi bị một chủ thầu xây dựng vu oan là lấy cắp vật tư công trình để trừ bớt tiền công của nhóm thợ tôi dẫn dắt. Thay vì bình tĩnh kiểm tra sổ sách bàn giao kho, tôi đã nổi trận lôi đình, kéo cả nhóm thợ đến tận nhà ông ta làm ầm ĩ, chửi bới tay đôi và suýt nữa lao vào ẩu đả. Sự việc làm náo loạn cả khu phố, công an phường phải mời cả hai bên lên lập biên bản xử phạt hành chính vì gây rối trật tự công cộng.

Dù cuối cùng tôi chứng minh được mình trong sạch và đòi lại được tiền công, nhưng hình ảnh của tôi trong mắt giới thầu xây dựng ở Đà Nẵng năm đó bị tổn hại nặng nề. Người ta không cần biết ai đúng ai sai, họ chỉ nhớ tôi là một người nóng nảy, hung dữ và khó kiểm soát cảm xúc. Tôi mất đi nhiều mối làm ăn lớn chỉ vì sự thiếu kiềm chế nhất thời đó. Suốt nhiều năm sau này, mỗi khi nghĩ lại, tôi luôn thấy xấu hổ vì cách hành xử nông cạn của mình.

Hôm nay, ngồi nhìn cô gái nhỏ B. mới hai mươi tư tuổi, đối mặt với một cơn bão vu khống bẩn thỉu trên không gian mạng mà vẫn giữ được sự định tâm kỳ lạ, biết dùng văn bản pháp lý và sự điềm tĩnh lạnh lùng để giải quyết vấn đề, tôi thấy khâm phục con bé vô cùng. Người lớn chúng tôi sống lâu năm trong đời đôi khi vẫn bị cái tôi sĩ diện dắt mũi, thích ăn miếng trả miếng cho hả dạ. Nhưng chính sự chín chắn, đĩnh đạc của người trẻ như B. đã dạy lại cho tôi một bài học sâu sắc: Sức mạnh tối thượng của một con người không nằm ở chỗ tiếng thét của họ to đến đâu, mà nằm ở chỗ sự điềm tĩnh của họ trước giông bão sâu đến chừng nào.

Để dòng nước trong gạn sạch bùn lầy

B. nghe tôi nói xong, khẽ thở phào nhẹ nhõm. Ánh mắt con bé đã lấy lại sự trong trẻo và thanh thản vốn có. Nó mỉm cười, mở lại file thiết kế trên máy tính, bắt đầu phác thảo những nét vẽ mới cho một dự án bao bì trà thảo mộc đang nhận làm cho khách hàng ở Đà Nẵng.

Cuộc đời này, thị phi và sự dối trá giống như những đám mây mù độc hại, càng cố xua đuổi bằng tay thì bụi bẩn càng bám vào người. Cách duy nhất để vượt qua nó là bước lên một tầng cao hơn, nơi có bầu trời quang đãng của sự chuyên nghiệp, danh dự và pháp lý trong sạch.

Đừng bao giờ lãng phí một giây phút quý giá nào của đời mình để chứng minh sự trong sạch với những kẻ đã cố tình bôi bẩn con. Hãy cứ điềm tĩnh bước đi trên con đường của sự tử tế, để sự thật và thời gian gạn đục khơi trong, bởi vì sau tất cả những ồn ào giả tạo của thế giới ảo, chỉ có những giá trị chân thật và những tác phẩm đàng hoàng mới ở lại cùng năm tháng.