D. là người ham mê thể thao, tính tình hoạt bát và rất kỷ luật trong việc tập luyện chạy bộ đường dài. Thấy tôi chạy tới, D. ngẩng đầu lên cười gượng, đôi mắt lộ rõ vẻ mệt mỏi và một chút buồn bã:

"Chú chạy sớm rứa chú? Con ngồi đây ngắm biển tí rồi đón xe về, chân cẳng dạo này chán quá chú à."

Tôi bước lại gần, ngồi xuống bậc thềm đá bên cạnh, nhìn chiếc đầu gối phải của D. đang được dán một dải băng dán thể thao màu xanh:

"Sao rứa D.? Hôm qua mới thấy con khoe trên mạng rần rần chuẩn bị tham gia giải chạy marathon bốn mươi hai cây số cuối tuần này ở thành phố mà, sao giờ ngồi ủ rũ một góc thế này?"

D. cúi đầu nhìn xuống đôi giày chạy đắt tiền, thở dài một tiếng nặng trịch. Nó kể lại chuyện sáng hôm qua, trong buổi chạy thử cự ly dài ba mươi lăm cây số cuối cùng trước giải đấu, khi chạy đến cây số thứ ba mươi hai thì dải cơ bên ngoài đùi và khớp gối phải của nó bỗng nhói buốt dữ dội. Mỗi bước chạm đất là một cơn đau thấu xương dội thẳng lên hông, dấu hiệu kinh điển của việc quá tải khớp và viêm dải chậu chày cấp tính.

Mấy người bạn trong nhóm chạy bộ thấy vậy liền chạy chậm lại động viên: "Cố lên D. ơi, còn có ba cây số nữa là xong bài tập, ráng cắn răng lết về đích cho trọn vẹn giáo án. Đàn ông con trai ai lại bỏ cuộc giữa chừng, sắp tới ngày thi đấu rồi, ráng chịu đau cắn thuốc giảm đau chạy để lấy tấm huy chương hoàn thành cự ly đăng lên mạng cho oai chứ bỏ thì hèn lắm!".

Nhưng D. hiểu rõ cơ thể mình. Nó nhớ đến lời khuyên của bác sĩ chấn thương chỉnh hình trong một lần khám trước đó về sự thoái hóa âm thầm của sụn khớp. Sau vài phút đứng bám vào cột đèn đường nghiến răng suy nghĩ, D. quyết định dừng bước. Nó bấm đồng hồ kết thúc bài chạy, tháo chiếc băng đô thấm mồ hôi, từ chối lời khích bác của bạn bè rồi tập tễnh đi bộ ra đường lớn bắt xe ôm công nghệ đi về. Tối hôm đó, D. nhắn tin vào ban tổ chức xin rút tên khỏi giải chạy cuối tuần, chấp nhận bỏ phí đăng ký gần hai triệu đồng.

Cả nhóm bạn chạy lập tức bàn tán xôn xao. Có người bảo D. thiếu ý chí chiến đấu, tinh thần bạc nhược, có người cười cợt bảo "kỹ sư công trình mà sức bền kém thế, mới đau tí đã đầu hàng".

D. nhìn tôi, giọng chùng xuống đầy phân vân:

"Họ nói con yếu đuối chú à. Người ta bảo chạy bộ là phải vượt qua giới hạn của bản thân, phải chiến thắng nỗi đau thể xác thì mới thành công trong cuộc đời được. Con bỏ cuộc giữa chừng, mất tiền vé thi đấu, con tự hỏi mình có phải là người thiếu nghị lực như họ nói không chú?"

Con làm trúng rồi, trân quý thân thể mẹ cha cho mới là người đại trí

Tôi nhìn người kỹ sư trẻ, thấy được sự dằn vặt của một người có lòng tự trọng trước những lời phán xét hời hợt của đám đông. Tôi đặt tay lên bả vai săn chắc của D., giọng trầm tĩnh và dứt khoát:

"D. này, con nghe chú nói cho kỹ đây: Con làm như rứa là trúng! Trúng một cách vô cùng sáng suốt, tỉnh táo và bản lĩnh. Con không hề yếu đuối, mà chính cái quyết định dừng chân đó mới chứng minh con là người đàn ông có trí tuệ và biết chịu trách nhiệm với sinh mệnh của mình!"

D. ngước nhìn tôi, ánh mắt như tìm thấy một sự đồng cảm lớn lao. Tôi chỉ tay về phía những người lớn tuổi đang tập dưỡng sinh chậm rãi phía xa, từ tốn chỉ cho nó thấy ranh giới mong manh giữa sự kiên trì và thói sĩ diện mù quáng:

Thứ nhất, rèn luyện thể thao là để bồi bổ sức khỏe, tăng cường sự dẻo dai và nuôi dưỡng niềm vui sống bình an bên gia đình, chứ không phải để đi tìm sự tán dương ảo trên mạng xã hội. Tấm huy chương kim loại bằng bàn tay kia, cái áo thun hoàn thành cự ly kia con mang về nhà treo lên tường được bao lâu? Bạn bè trên mạng bấm nút khen ngợi cho con được mấy ngày? Không quá một tuần là tất cả chìm vào quên lãng. Nhưng nếu con cắn răng chịu đau, con nốc thuốc giảm đau để lết qua vạch đích bốn mươi hai cây số cho bằng bạn bằng bè, cái giá con phải trả là rách sụn chêm, đứt dây chằng hoặc hoại tử mô khớp. Lúc đó, con phải nằm trên bàn mổ tốn hàng trăm triệu đồng, rồi chịu cảnh đi lại khập khiễng, đau đớn khi mùa đông về suốt bốn mươi năm phần đời còn lại. Ai trong số những người đang khích bác con sẽ đến gánh thay con những cơn đau buốt đó?

Thứ hai, lắng nghe cơ thể và biết dừng lại đúng lúc là đỉnh cao của sự tự chủ bản thân. Vượt qua giới hạn của bản thân là một khái niệm cao đẹp khi con rèn luyện sự bền bỉ trong công việc hay học tập, nhưng áp dụng mù quáng vào cơ học xương khớp thì đó là sự dại dột tột cùng. Cơ thể con người là một cỗ máy sinh học tinh xảo, những cơn đau nhói chính là chiếc đèn báo động khẩn cấp mà tự nhiên cài đặt để bảo vệ con khỏi sự tự hủy hoại. Con biết tôn trọng chiếc đèn báo động đó, biết vượt qua thói sĩ diện hão huyền để bảo vệ đôi chân của mình, đó là con đang thể hiện lòng hiếu kính sâu sắc nhất với thân thể mà mẹ cha đã ban tặng.

Thứ ba, bỏ cuộc vì lười biếng là đáng trách, nhưng dũng cảm dừng lại vì an toàn sức khỏe lâu dài là một dạng dũng khí tối thượng. Cắm đầu chạy tiếp theo quán tính của đám đông rất dễ, chỉ cần một chút bốc đồng và sợ mất mặt là làm được; nhưng dám đứng lại một mình giữa tiếng cười chê của bạn bè để bảo vệ đại cục cuộc đời, đó mới là bản lĩnh của một người từng trải thực thụ.

Vết sẹo buốt lạnh của người U40 từng ham hố phong trào

Nói đến đó, tôi cúi xuống xoa xoa chiếc đầu gối trái của mình, nơi có một vết sẹo mổ dài ngoằng đã mờ dần theo năm tháng.

Năm tôi hai mươi chín tuổi, tôi là tiền đạo chủ lực của đội bóng đá phong trào trong khu phố. Trong trận chung kết tranh cúp một giải đấu nghiệp dư của quận, giữa hiệp hai tôi bị một pha vào bóng thô bạo làm trẹo gập khớp gối, đau buốt đến mức không đứng dậy nổi. Lúc đó, khán giả trên sân hò reo cổ vũ, anh em trong đội bóng vây quanh bảo: "Còn có mười lăm phút nữa thôi là nâng cúp vô địch rồi, ráng xịt thuốc tê vào đá tiếp đi em, đá vì màu cờ sắc áo của khu phố!".

Vì sĩ diện, vì ham muốn giương cao chiếc cúp vô địch và sợ bị mang tiếng là kẻ bỏ cuộc giữa chừng, tôi đã cắn răng xịt đẫm thuốc tê giảm đau rồi tập tễnh lao vào sân chạy tiếp. Đội bóng của tôi năm đó giành chức vô địch thật, tôi được tung hô như một người hùng trên bàn nhậu đêm hôm đó.

Nhưng bi kịch ập đến ngay sáng hôm sau khi thuốc tê tan hết. Khớp gối tôi sưng to như quả bưởi, dây chằng chéo trước bị đứt hoàn toàn và sụn chêm bị vỡ nát do tiếp tục chịu lực tải nặng khi đã tổn thương. Tôi phải nằm viện phẫu thuật, bất động suốt ba tháng trời, tốn sạch số tiền tích cóp hai năm đi làm và vĩnh viễn mất đi khả năng chơi các môn thể thao vận động mạnh. Đến tận bây giờ, mỗi khi trời trở gió bấc lạnh buốt ở miền Trung, chiếc đầu gối đó lại sưng tấy, nhức nhối âm ỉ như có hàng ngàn mũi kim châm vào xương tủy. Chiếc cúp vô địch năm nào giờ phủ bụi mờ trong góc kho, chẳng ai còn nhớ tới, chỉ có cơn đau dai dẳng là ở lại cùng tôi suốt cả cuộc đời.

Hôm nay, nhìn người kỹ sư trẻ D. dám từ bỏ tấm huy chương marathon, dám chịu tiếng chê bai để giữ gìn sự nguyên vẹn cho đôi chân của mình, tôi thấy khâm phục sự tỉnh táo của con bé vô cùng. Một người trẻ biết quý trọng sức khỏe và tương lai của bản thân hơn những lời khen ngợi đầu môi chót lưỡi của thiên hạ là người nắm chắc chiếc chìa khóa của một cuộc đời hạnh phúc và bền vững.

Đôi chân vững chãi bước trên con đường dài

D. nghe tôi trải lòng, đôi mắt nó sáng lên, nét u sầu biến mất hoàn toàn. Nó đứng dậy, bước đi từng bước chậm rãi nhưng vững chãi trên bờ kè biển, hít thở sâu bầu không khí trong lành của buổi sớm mai:

"Con cảm ơn chú nhiều lắm. Nhờ chú mà con hiểu ra mình vừa làm được một việc đúng đắn nhất. Con sẽ đi chữa trị dứt điểm cái khớp gối này, dưỡng cho nó lành lặn rồi mới chạy lại, không việc chi phải vội vã vì một giải đấu phong trào chú hè."

Tôi nhìn theo bóng D. đi về phía con phố nhộn nhịp ánh đèn, lòng dâng lên một niềm vui nhẹ nhõm.

Đời người là một cuộc chạy việt dã kéo dài bảy tám mươi năm chứ không phải một cuộc đua nước rút vài chục cây số để lấy một tấm huy chương lưu niệm. Người chiến thắng vinh quang nhất không phải là người cố lết về đích trong sự tàn tạ của thân thể, mà là người biết khi nào nên tăng tốc, khi nào nên đi chậm lại và khi nào cần dừng chân nghỉ ngơi để bảo toàn sinh lực cho chặng đường dài phía trước.

Giữ được đôi chân lành lặn và một thân thể khỏe khoắn để ngày mai còn gánh vác gia đình, còn đi làm nuôi sống bản thân và ngắm nhìn trời cao biển rộng, đó mới là tấm huy chương lộng lẫy và vô giá nhất của một kiếp nhân sinh.