Đứng tựa lưng vào quầy hàng, anh K. nhìn chiếc giỏ mây đựng kẹp ống nước của tôi rồi khẽ cười chua chát. Anh bảo dạo gần đây căn nhà phố ba tầng khang trang ở mạn Cẩm Lệ của vợ chồng anh dường như biến thành một văn phòng làm việc câm lặng. Vợ anh, chị M., làm chuyên viên truyền thông cho một tập đoàn lữ hành, cũng bận rộn tối mặt với những chiến dịch quảng cáo và các nhóm trao đổi công việc trên mạng xã hội.

Bi kịch của gia đình anh không phải là thiếu thốn tiền bạc hay bất đồng quan điểm sống, mà là căn bệnh nghiện màn hình đã âm thầm len lỏi vào từng ngóc ngách của mái ấm. Đỉnh điểm là vào một buổi tối Chủ nhật vừa rồi, cậu con trai bảy tuổi đưa cho anh xem một bức tranh vẽ ở lớp học mỹ thuật với đề tài Gia đình em. Trên tờ giấy trắng, đứa trẻ nắn nót vẽ chiếc bàn ăn hình chữ nhật: ba ngồi một góc nhìn vào màn hình điện thoại sáng rực, mẹ ngồi góc đối diện cắm cúi gõ bàn phím, còn con ngồi lẻ loi ở đầu bàn, hai mắt nhìn trân trân vào bát cơm nguội ngắt không có một lời đối thoại.

Bức tranh ngây thơ ấy như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào lương tâm của hai người làm cha làm mẹ trí thức. Anh K. nhận ra rằng họ đang kiếm tiền rất giỏi ngoài xã hội, nhưng lại đang bỏ rơi chính đứa con ruột thịt ngay trên mâm cơm gia đình mỗi ngày.

Ảo giác kết nối toàn cầu và sự cô độc cùng cực nơi bàn ăn

Trong thời đại số hóa, những người làm văn phòng, dân công nghệ hay giới kinh doanh thường tự hào về khả năng đa nhiệm và tốc độ phản hồi tin nhắn chớp nhoáng. Tiếng chuông báo tin nhắn công việc, những thông báo từ các hội nhóm mạng xã hội và email khách hàng liên tục kéo căng hệ thần kinh của con người từ sáng sớm đến tận đêm khuya.

Nhiều gia đình trẻ hiện nay bước vào bữa cơm tối với một thói quen vô thức: đặt chiếc điện thoại thông minh ngay cạnh bát nước mắm. Bàn tay phải cầm đũa gắp thức ăn, bàn tay trái liên tục vuốt màn hình để kiểm tra tin tức hoặc trả lời tin nhắn của đối tác. Đôi mắt người lớn nhìn chằm chằm vào ánh sáng xanh, tâm trí lơ lửng ở những bản báo cáo hay những bình luận trên mạng, trong khi đôi tai hoàn toàn đóng kín trước những lời thủ thỉ của bạn đời và tiếng bi bô của con thơ.

Cái tai hại lớn nhất của chiếc điện thoại trên bàn ăn là nó tước đoạt hoàn toàn sự hiện diện trọn vẹn. Người ta có thể ngồi chung một bàn, ăn chung một nồi canh, nhưng tâm hồn thì cách xa nhau hàng ngàn cây số. Đứa trẻ khi thấy cha mẹ dán mắt vào màn hình sẽ dần thu mình lại, ngưng đặt câu hỏi, ngưng chia sẻ về những niềm vui, nỗi sợ hãi ở trường lớp. Bữa cơm gia đình từ một nghi thức thiêng liêng sưởi ấm tâm hồn bỗng chốc trở thành một nghĩa vụ nuốt vội thức ăn cho xong bữa.

Chiếc giỏ mây ngoài cửa bếp và hiệp ước ba mươi phút vàng

Sau đêm nhìn thấy bức tranh của con, vợ chồng anh K. ngồi lại với nhau rất lâu để nhìn nhận thẳng thắn vào sự rạn nứt vô hình trong gia đình. Họ quyết định thiết lập một hiệp ước nghiêm ngặt mang tên Bữa cơm không thiết bị thông minh, bắt đầu từ một hành động cụ thể và kiên quyết.

Anh K. mua một chiếc giỏ mây nhỏ xinh xắn đặt ngay chiếc kệ gỗ cạnh lối vào phòng ăn. Đúng sáu giờ ba mươi phút tối, khi tiếng chuông hẹn giờ vang lên, tất cả điện thoại của ba, của mẹ và chiếc máy tính bảng học tập của con đều phải chuyển sang chế độ im lặng và đặt ngay ngắn vào trong chiếc giỏ mây đó. Trong suốt bốn mươi lăm phút chuẩn bị và dùng bữa, không ai được phép chạm tay vào màn hình, bất kể đó là tin nhắn công việc hay cuộc gọi từ mạng xã hội.

Những ngày đầu tiên, cảm giác bứt rứt vô cùng khó chịu. Anh K. thừa nhận thói quen sờ tay vào túi quần kiểm tra điện thoại cứ lặp đi lặp lại như một cơn nghiện phản xạ. Nhưng chỉ sau một tuần kiên trì, một không gian sống hoàn toàn mới đã mở ra trong căn nhà.

Khi không còn chiếc màn hình chắn giữa hai người, ánh mắt người lớn bắt đầu tìm lại ánh mắt nhau. Chị M. kể cho chồng nghe về những áp lực dở khóc dở cười của một chiến dịch quảng cáo mới. Anh K. chia sẻ về một lỗi kỹ thuật vừa được gỡ rối thành công. Và trên hết, cậu con trai bảy tuổi như được tháo cởi chiếc khóa miệng, ríu rít kể về việc hôm nay ở lớp con đã chia nửa chiếc bánh mì cho bạn ngồi cạnh thế nào, về việc con vừa nhìn thấy một chú sâu bướm lột xác trên cành cây bàng sân trường.

Hơi ấm của sự hiện diện và dinh dưỡng cho tâm hồn trẻ thơ

Bữa cơm gia đình người Việt từ ngàn đời nay vốn không chỉ là nơi cung cấp calo và dưỡng chất cho cơ thể, mà đó là trường học đầu tiên dạy cho con người về đạo lý, tình thương và sự gắn kết gia tộc.

Khi người cha, người mẹ buông chiếc điện thoại xuống để trọn vẹn gắp cho con một miếng cá, kiên nhẫn lắng nghe con kể một câu chuyện ngô nghê và cùng cười vang trước một trò đùa con trẻ, đứa trẻ sẽ cảm nhận sâu sắc rằng mình là người quan trọng nhất trên thế gian này. Cảm giác an toàn tinh thần ấy chính là chiếc áo giáp vững chắc nhất bảo vệ con trước mọi sóng gió, cám dỗ hay áp lực tâm lý khi con bước ra ngoài xã hội.

Bên cạnh đó, việc người lớn làm gương buông bỏ thiết bị công nghệ trong bữa ăn cũng là phương pháp giáo dục trực quan hiệu quả nhất. Chúng ta không thể dạy con bớt xem màn hình điện thoại khi chính bản thân người làm cha làm mẹ vẫn cắm mặt vào mạng xã hội ngay trước mặt con. Kỷ luật công nghệ của con cái phải được xây dựng từ chính sự tự giác của cha mẹ.

Khép lại cánh cửa ồn ào để mở ra mái ấm bình yên

Uống xong chén trà nóng, anh K. xách túi đồ điện đứng dậy, ánh mắt lấp lánh sự rạng rỡ và thanh thản của một người vừa tìm lại được chiếc chìa khóa quý giá nhất của gia đình mình. Anh bảo tối nay về anh sẽ cùng con trai lắp chiếc đèn ánh vàng ngay trên bàn ăn, để mỗi tối khi chiếc giỏ mây đóng nắp, căn bếp nhỏ sẽ luôn ngập tràn ánh sáng ấm áp của tình thân.

Cuộc sống hiện đại với những bon chen sự nghiệp ngoài kia có thể cuốn chúng ta đi rất xa, nhưng đừng bao giờ để nó cướp mất hơi ấm của mâm cơm chiều. Dù bận rộn đến đâu, dù chức vụ lớn đến mức nào, hãy nhớ rằng chiếc điện thoại chỉ kết nối chúng ta với những dữ liệu số vô hồn, còn những con người đang ngồi đối diện bên mâm cơm mới chính là báu vật bằng xương bằng thịt của cuộc đời mình.

Tắt màn hình đi, nhìn vào mắt người bạn đời, mỉm cười lắng nghe con thơ trò chuyện, đó là cách giản dị và đẹp đẽ nhất để thắp sáng ngọn lửa hạnh phúc cho một mái ấm gia đình.