Gian tiệm rộng chừng bốn mươi mét vuông lúc nào cũng sực nức mùi hương tinh dầu xả vải thơm dịu và tiếng động cơ máy quay rù rù đều đặn. Chị M., ba mươi ba tuổi, người đậm đà, tóc bới cao gọn gàng, hai tay thoăn thoắt phân loại từng sọt quần áo bảo hộ của công nhân. Chồng chị, anh L., ba mươi lăm tuổi, thợ kỹ thuật sửa chữa máy may công nghiệp, đang ngồi xổm cạnh chiếc máy giặt lồng ngang cặm cụi tra mỡ bò vào vòng bi. Thỉnh thoảng, anh L. lại ngẩng lên quẹt mồ hôi trên trán rồi đưa cho vợ ly nước đậu đen rang nấu lá dứa:

"Uống miếng nước cho mát họng nè em, sáng chừ phân loại đồ bụi bặm nhiều khan tiếng đó."

Chị M. nhận lấy ly nước, nhấp một ngụm rồi mỉm cười nhìn chồng, ánh mắt lấp lánh sự âu yếm và tin cậy tuyệt đối. Nhìn cảnh tượng đầm ấm, nhịp nhàng ấy, ít ai ngờ được rằng năm năm trước, đôi vợ chồng trẻ này từng trải qua một biến cố kinh hoàng suýt chút nữa đã chôn vùi cả tuổi trẻ và hạnh phúc gia đình.

1. Cơn bão trắng tay và chiếc kiềng vàng ngày cưới

Tôi lắp xong chiếc rơ-le nhiệt, ngồi xuống chiếc ghế nhựa trước cửa tiệm uống chén nước chè xanh chị M. vừa rót. Nhắc lại chuyện xưa, giọng chị M. chùng xuống, nhưng trong đáy mắt không còn chút oán hờn nào mà chỉ còn lại sự thanh thản của người đã đi qua giông bão:

"Năm hai mươi tám tuổi, bọn con mới cưới nhau được tròn một năm chú à. Đợt đó anh L. dồn hết vốn liếng tích cóp bao năm, vay mượn thêm người quen và ngân hàng gần năm trăm triệu đồng để mở một xưởng gia công ép mex và sửa chữa phụ tùng máy may cho các xí nghiệp dệt may. Đang lúc chuẩn bị giao đơn hàng lớn đầu tiên thì đối tác chính bị vỡ nợ rồi bỏ trốn, xưởng bị đọng nợ toàn bộ, tiền mặt cạn kiệt, chủ nợ kéo đến tận phòng trọ đòi tiền ráo riết.

Chỉ sau một đêm, từ một kỹ sư trẻ đầy hoài bão, anh L. rơi vào cảnh trắng tay, gánh trên lưng món nợ khổng lồ vượt quá sức tưởng tượng của hai đứa.

Lúc đó, bạn bè và mấy người quen biết chuyện ai cũng xúi con: Mới cưới một năm chưa có con cái gì ràng buộc, dại chi mà ở lại gánh nợ cho nó, ly hôn đi làm lại cuộc đời cho rảnh nợ. Có người còn bảo đàn ông mà làm ăn đổ bể nợ nần như rứa thì cả đời không ngóc đầu lên nổi, ở lại chỉ có nước đi ăn mày."

Tôi nhìn chị M., thấu hiểu cái áp lực ghê gớm mà một người phụ nữ trẻ phải đối mặt khi biến cố ập xuống:

"Rồi con tính mần răng lúc đó?"

Chị M. khẽ cười, bàn tay vô thức siết nhẹ mép tạp dề:

"Con nhìn anh L. chú à. Mấy ngày đó, anh ấy sụt mất năm ký, mắt trũng sâu, cả đêm không ngủ được chỉ ngồi thẫn thờ ngoài ban công. Nhưng điều khiến con quyết định không bao giờ buông tay anh ấy là vì anh ấy không hề trốn tránh. Anh ấy không rượu chè be bét để trút giận, không gắt gỏng đổ lỗi cho số phận, và càng không giấu giếm con điều gì. Anh đưa con xem toàn bộ sổ nợ, rồi nắm chặt tay con rớt nước mắt: Anh có lỗi với em, anh làm khổ em rồi. Nếu em thấy mệt mỏi quá muốn rời đi, anh không dám trách em nửa lời.

Nghe câu nói đó, con giận run người. Con bảo anh ấy: Em lấy anh là lấy con người anh, lấy sự tử tế và chí làm ăn của anh, chớ em có lấy tiền của anh đâu mà anh bảo em bỏ đi lúc này? Tiền mất thì cày cuốc trả dần, người còn sức khỏe, còn tay chân thì sợ chi chết đói!

Tối hôm đó, con mở chiếc hộp nhung đỏ dưới đáy tủ, lấy ra chiếc kiềng vàng ba chỉ và đôi hoa tai mà mẹ ruột trao cho con trong ngày cưới đưa cho anh: Anh đem bán đi, trả trước tiền lãi tháng này cho người ta để người ta an tâm, rồi hai đứa mình tính đường làm lại."

2. Nghĩa tào khang giữa năm năm chắt chiu từng đồng bạc lẻ

Kể từ ngày ấy, hai vợ chồng dọn khỏi căn phòng trọ tiện nghi, thuê một góc ki-ốt nhỏ ven đường này để vừa mở tiệm giặt ủi dân sinh, vừa làm nơi anh L. nhận máy may cũ về phục chế.

Suốt năm năm trời, không có ngày nào họ ngủ quá sáu tiếng. Bốn giờ sáng, khi công nhân chưa thức dậy, chị M. đã dậy bấm máy giặt mẻ đầu tiên. Ban ngày, anh L. chạy xe máy cà tàng đi khắp các xưởng may trong khu công nghiệp để nhận sửa máy, tối về lại xắn tay áo bưng từng chậu đồ ướt nặng trịch phụ vợ phơi sấy, rồi ngồi tỉ mẩn dùng bàn chải đánh răng chà sạch từng vết dầu máy bám trên cổ áo khách hàng.

Có những bữa cơm mùa hè nóng hầm hập, hai vợ chồng ngồi giữa gian phòng sấy đồ nóng như lò than, chỉ có đĩa rau muống luộc dầm sấu và mấy bìa đậu phụ rán chấm mắm tôm. Anh L. luôn gắp miếng đậu to nhất cho vợ, còn chị M. lại lén lùa phần cơm nhiều hơn vào bát chồng.

Cái nghèo, cái khó của đồng tiền nợ nần có thể làm hao mòn thể xác, nhưng nó không thể chạm tới được sự kiên trinh và tình nghĩa sâu nặng của hai con người biết vì nhau.

"Trời không phụ lòng người chú à," anh L. vừa lau tay bước lại gần bàn trà, giọng nói trầm ấm mà rắn rỏi. "Ròng rã năm năm trời chắt chiu từng mười ngàn, hai mươi ngàn tiền công giặt sấy và sửa máy, đến cuối năm ngoái bọn con đã trả dứt điểm món nợ năm trăm triệu đồng cả gốc lẫn lãi. Tháng trước, bọn con tích cóp mua được chiếc xe bán tải cũ này để đi giao đồ giặt công nghiệp cho các khách sạn, xưởng may. Giờ đây, mỗi tối đặt lưng xuống giường, hai vợ chồng ôm nhau ngủ một giấc thật sâu, trong lòng nhẹ nhõm, thanh thản vô cùng."

3. Thước đo của người bạn đời đích thực

Tôi nhìn anh L., nhìn chị M., lòng dâng lên một sự kính trọng sâu sắc đối với nghị lực và đạo đức sống của đôi vợ chồng trẻ. Tôi châm thêm nước vào chén trà, giọng tôi điềm tĩnh mà lắng đọng:

"Gian nan thử vàng, gian nan thử cả tình nghĩa vợ chồng tụi con à. Người ta yêu nhau lúc giàu sang, lúc công thành danh toại, lúc xúng xính áo quần đẹp đẽ thì ai mà chẳng yêu được. Lúc có tiền, người ta dễ dàng hào phóng, dễ dàng bao dung và dễ dàng nói những lời thề non hẹn biển.

Nhưng cái thước đo nghiệt ngã và chân thực nhất của lòng dạ con người chỉ xuất hiện khi biến cố ập đến, khi người đàn ông rơi vào cảnh ngã ngựa trắng tay.

Một người phụ nữ dám ở lại bên cạnh người đàn ông của mình lúc anh ta không còn một xu dính túi, dám tháo chiếc kiềng vàng ngày cưới ra cùng chồng gánh nợ mà không buông một lời đay nghiến, người phụ nữ đó là viên ngọc quý giá nhất mà ông trời ban tặng cho cuộc đời người đàn ông.

Và ngược lại, một người đàn ông khi sa cơ lỡ vận không nản chí, không đổ đốn bê tha, cắn răng làm lụng từ những việc nhỏ mọn nhất để trả nợ và luôn khắc ghi trong tim sự hy sinh của vợ tào khang, người đàn ông đó xứng đáng là chỗ dựa vững chãi cả một đời."

Tôi nhìn anh L., mỉm cười gật đầu:

"Chú mừng cho tụi con. Tụi con đã vượt qua được bài kiểm tra khắc nghiệt nhất của cuộc đời. Một cặp vợ chồng đã từng chia nhau củ khoai nướng, từng cùng nhau đẩy chiếc xe máy thủng lốp trong đêm mưa nợ nần mà mắt vẫn sáng rực niềm tin vào nhau, thì sau này dẫu có phong ba bão táp nào nữa cũng không thể chia lìa nổi. Tụi con nhất định sẽ đi cùng nhau đến đầu bạc răng long, con cháu sau này nhìn vào cách sống của ba mẹ mà nên người!"

Chị M. nhìn chồng, anh L. đưa bàn tay thô ráp, chai sần vì dầu nhớt nắm chặt lấy bàn tay vợ dưới ánh nắng sớm mai. Nắng qua ô cửa kính rọi lên hai gương mặt lấm tấm mồ hôi nhưng rạng ngời phẩm giá.

Một bát cháo loãng chia đôi lúc cơ hàn nuôi dưỡng tình nghĩa vợ chồng sâu đậm hơn ngàn bữa yến tiệc lúc vinh hoa. Người bạn đời thực sự của cuộc đời mình không phải là người hứa sẽ cùng ta đi dưới ánh mặt trời rực rỡ, mà là người kiên nhẫn nắm chặt lấy bàn tay lạnh ngắt của ta, cùng ta lội qua bùn lầy tăm tối của những ngày bão nổi mà không một lần toan tính chuyện buông tay.