Vừa kiểm tra độ sáng của bóng đèn led, chị U. vừa cười rạng rỡ kể chuyện gia đình mình chuẩn bị cho chuyến cắm trại hai ngày một đêm tại một thung lũng cỏ xanh ven hồ Hòa Trung, cách trung tâm thành phố chừng hai mươi cây số. Nhìn vẻ mặt tươi tắn, nước da hồng hào và ánh mắt tràn đầy sinh khí của người phụ nữ hôm nay, tôi khó mà hình dung được chỉ hơn một năm trước, chị từng ghé tiệm tôi trong trạng thái kiệt quệ tinh thần vì hội chứng ngộ độc màn hình điện tử của cả gia đình.

Hồi đó, chị kể hai vợ chồng suốt ngày dán mắt vào màn hình máy tính tám chín tiếng ở công sở. Về đến nhà, để rảnh tay nấu nướng hay giải quyết nốt công việc tồn đọng, chị liền ném cho mỗi đứa con một chiếc máy tính bảng hoặc bật tivi thông minh chiếu hoạt hình liên tục. Đến cuối tuần, thói quen của cả nhà là dắt díu nhau vào các trung tâm thương mại có máy lạnh kín bưng, người lớn ngồi quán cà phê bấm điện thoại lướt mạng, còn hai đứa trẻ thì mê mải trong khu trò chơi điện tử với tiếng chuông xèng chói tai và ánh sáng nhấp nháy liên hồi. Hậu quả là mắt hai đứa nhỏ tăng độ cận thị vùn vụt, tính tình trở nên cáu bẳn, bồn chồn, hễ bị người lớn thu lại thiết bị là lăn đùng ra ăn vạ. Đáng lo ngại hơn, lũ trẻ trở nên xa lạ và sợ hãi mọi thứ thuộc về tự nhiên: nhìn thấy con kiến bò cũng hét toáng lên, sợ bẩn không dám chạm tay vào đất cát, và hoàn toàn mù tịt về thế giới cây cỏ ngoài đời sống thực.

Chính khoảnh khắc nhìn thấy con gái lớn chín tuổi không phân biệt được cây ổi với cây bàng ngoài công viên, chị U. đã giật mình thức tỉnh. Chị bàn với chồng thực hiện một cuộc cách mạng dứt khoát: Cứ mỗi hai tuần một lần, cả nhà sẽ đóng gói đồ đạc, tạm thời tắt kết nối mạng di động, và cùng nhau bước chân vào thiên nhiên.

Thiên nhiên: Người thầy vĩ đại của sự sống thực

Trẻ con sinh ra vốn dĩ thuộc về đất trời, sông suối và cây cỏ. Sự phát triển toàn diện của các giác quan ở trẻ không thể nào trọn vẹn nếu chỉ thông qua những điểm ảnh phẳng lì trên mặt kính điện thoại. Khi đứa trẻ được bước chân vào rừng, chạy nhảy trên triền cỏ hay lội qua một khúc suối trong vắt, toàn bộ hệ thần kinh và cảm xúc của chúng mới thực sự được đánh thức:

Thứ nhất, hồi sinh các giác quan bị chai lì. Trong tự nhiên, đứa trẻ được hít hà mùi đất ẩm sau cơn mưa, ngửi thấy hương thơm thoang thoảng của hoa rừng dại, lắng nghe tiếng chim hót véo von hòa cùng tiếng lá khô xào xạc dưới chân, và cảm nhận sự mát lạnh buốt ngón chân của dòng nước suối chảy xiết. Những trải nghiệm đa giác quan phong phú ấy nuôi dưỡng trí tưởng tượng, khả năng quan sát nhạy bén và khơi dậy niềm say mê khám phá vô tận mà không một ứng dụng giáo dục thông minh nào có thể thay thế được.

Thứ hai, trui rèn tính kiên nhẫn, sự dẻo dai và dũng khí vượt khó. Rời xa chiếc đệm êm và phòng máy lạnh, một chuyến đi dã ngoại đòi hỏi đứa trẻ phải cùng ba mẹ tham gia vào mọi công việc thực tế: tự mang chiếc ba lô nhỏ đựng nước của mình, cùng cha tìm những cành củi khô để nhóm lửa, phụ mẹ nhặt rau dại, hoặc kiên nhẫn dùng búa đóng từng chiếc cọc lều xuống nền đất cứng. Khi phải leo qua một con dốc đá hay vượt qua nỗi sợ hãi bước qua một khúc bùn lầy, đứa trẻ sẽ tự mình trải nghiệm cảm giác chiến thắng nỗi sợ, tích lũy sự tự tin và lòng dũng cảm vào khả năng của chính mình.

Thứ ba, nhen nhóm lòng trắc ẩn và sự kính trọng đối với muôn loài. Khi được tận mắt ngắm nhìn một đàn kiến kiên nhẫn tha mồi về tổ, được quan sát chiếc mạng nhện giăng sương sớm lấp lánh như chuỗi ngọc, hay nhìn thấy mầm cây xanh kiên cường vươn lên từ kẽ nứt của phiến đá khô cằn, đứa trẻ sẽ tự khắc cảm nhận được sự kỳ diệu và quý giá của mọi sự sống. Từ sự gắn kết tự nhiên đó, hạt mầm của lòng yêu thương, tính hướng thiện và ý thức bảo vệ môi trường sẽ đâm chồi một cách tự nhiên nhất mà không cần đến những bài học giáo điều khô cứng.

Nghệ thuật cùng con hòa mình vào thiên nhiên một cách an toàn

Để chuyến dã ngoại cuối tuần thực sự trở thành một kỷ niệm ấm áp và an toàn cho con trẻ, người làm cha mẹ cần chuẩn bị chu đáo cả về kỹ năng lẫn tâm thế:

Thứ nhất, buông bỏ sự cầu toàn và cho phép con được lấm lem. Nhiều bậc cha mẹ đưa con đi chơi nhưng miệng luôn quát tháo: "Đừng chạm vào đó bẩn lắm", "Đứng im một chỗ kẻo ngã", "Đừng ngồi xuống đất hỏng quần áo". Sự bao bọc quá mức ấy sẽ bóp nghẹt sự tò mò của trẻ. Hãy chuẩn bị cho con những bộ quần áo vải thô thoải mái, đôi giày thể thao bám đường tốt, và chấp nhận rằng con sẽ lấm lem bùn đất, toát mồ hôi và có thể bị trầy xước nhẹ nơi đầu gối. Những vết lấm lem ấy chính là huân chương cho một tuổi thơ đích thực và giàu trải nghiệm.

Thứ hai, thiết lập vùng không thiết bị điện tử. Hãy kiên quyết tắt kết nối dữ liệu mạng di động trên điện thoại của cả cha mẹ lẫn con cái trong suốt chuyến đi. Điện thoại chỉ nên dùng để chụp lại những bức ảnh kỷ niệm hoặc phục vụ liên lạc khẩn cấp. Khi người lớn không còn bận tâm đến việc kiểm tra tin nhắn công việc hay lướt mạng xã hội, chúng ta mới có thể trọn vẹn hiện diện cùng con, cùng con ngồi ngắm hoàng hôn buông xuống mặt hồ, và cùng con trò chuyện về những giấc mơ ngây ngô dưới bầu trời đầy sao đêm.

Thứ ba, trang bị kỹ năng sinh tồn cơ bản và sự an toàn cẩn trọng. Luôn chuẩn bị một túi sơ cứu nhỏ với bông băng, cồn sát khuẩn, thuốc bôi chống côn trùng cắn và thuốc hạ sốt thông thường. Dạy con những nguyên tắc an toàn cốt tử: không bao giờ tự ý lội xuống vùng nước sâu khi chưa có người lớn đi kèm, không ăn các loại nấm hoặc quả dại sặc sỡ lạ mắt, và luôn đi theo sự hướng dẫn của ba mẹ. Cùng con dựng lều và dọn dẹp sạch sẽ toàn bộ rác thải trước khi rời đi để dạy con bài học về trách nhiệm và lòng tự trọng của một người yêu thiên nhiên.

Tiếng cười trẻ thơ dưới bầu trời khoáng đạt

Tôi quấn cẩn thận mấy cuộn dây dù và đưa chiếc đèn sạc cho chị U. Nhìn người mẹ trẻ hào hứng bước ra xe, chuẩn bị cho một chuyến đi đầy ắp tiếng cười cùng chồng con, tôi thấy ấm áp vô cùng.

Ký ức của một đứa trẻ khi lớn lên sẽ không bao giờ lưu giữ những giờ phút buồn tẻ ngồi bấm màn hình cảm ứng trong căn phòng máy lạnh, hay những món đồ chơi nhựa đắt tiền mua vội ở siêu thị. Những gì còn đọng lại sâu sắc nhất trong tâm hồn chúng suốt cả cuộc đời chính là mùi khói thơm của nồi súp nấu bằng củi khô bên bờ suối, là bàn tay ấm áp của người cha dắt con vượt qua bãi đá trơn, và ánh mắt dịu dàng của người mẹ cùng con ngắm những chòm sao lấp lánh giữa màn đêm tĩnh lặng.

Hãy kéo con ra khỏi những bức tường bê tông ngột ngạt và ánh sáng xanh ma mị của những chiếc màn hình. Hãy đưa con về với đất trời bao la, để đôi chân trần của con được chạm vào cỏ cây sương sớm, để ngực con được căng tràn luồng gió mát lành của núi non. Một đứa trẻ lớn lên với tâm hồn được tắm tưới trong sự trong trẻo của thiên nhiên sẽ luôn có một trái tim lành lặn, nhân hậu và một bản lĩnh vững vàng để đi qua mọi biến động của đời người.