Ngồi xuống chiếc ghế gỗ con bên chén trà gừng tôi vừa rót, chị V. nghẹn ngào tâm sự về những lời gièm pha cay nghiệt mà người đời đang ném vào hai mẹ con chị. Chị kể, vì ý thức được hoàn cảnh gia đình chỉ có hai mẹ con nương tựa vào nhau, chị rèn cho con trai tính tự lập từ rất sớm. Lên năm tuổi, thằng bé đã biết tự cất đồ chơi gọn gàng, tự xúc cơm ăn không cần mẹ bón. Lên bảy tuổi, con đã biết đứng trên chiếc ghế con để tự rửa chiếc bát của mình sau bữa cơm chiều, biết cầm chổi quét sạch gian phòng khách nhỏ, tự gấp quần áo bỏ vào ngăn tủ và phụ mẹ mang túi rác ra cổng.

Thế nhưng, chính sự tháo vát đó của đứa trẻ lại trở thành cái cớ để hàng xóm xung quanh và một vài người họ hàng lớn tiếng chê trách, mỉa mai. Người ta xì xào sau lưng chị: "Mẹ làm tài chính lương tháng mấy chục triệu mà bủn xỉn, không chịu thuê người giúp việc về lo cho con", "Độc ác thế, bắt con nít làm lụng từ bé cho khổ sở, tuổi này để nó tập trung học hành cho thành tài chứ bắt làm việc nhà chân tay làm gì", "Mẹ đơn thân vụng về, nuôi con như hành hạ đứa trẻ". Những lời phán xét cay độc ấy như những mũi kim đâm vào trái tim người mẹ, khiến chị nhiều đêm ôm con khóc thầm, tự hỏi liệu mình có đang quá khắt khe và bắt con chịu thiệt thòi so với bạn bè trang lứa hay không.

Con làm như rứa là trúng!

Tôi đặt chiếc cần gạt vòi nước xuống mặt bàn, nhìn thẳng vào đôi mắt ướt của chị V. rồi gật đầu dứt khoát:

"Con làm như rứa là trúng! Con làm đúng rồi, không việc chi phải buồn lòng hay dao động trước miệng lưỡi của thiên hạ cả con à!"

Lời khẳng định chắc nịch của tôi khiến người mẹ trẻ ngẩng lên, những giọt nước mắt lăn dài trên má nhưng ánh mắt đã ánh lên niềm xúc động sâu sắc. Tôi bảo chị, người đời ngoài kia thường có cái nhìn rất cạn cợt về tình thương. Họ tưởng rằng yêu con là phải bao bọc con trong lồng kính, phải cung phụng con như một ông vua con hay một nàng công chúa nhỏ, để đứa trẻ chỉ việc ngồi mát ăn bát vàng và cắm đầu vào học sách vở. Đó không phải là tình thương thực sự, mà là sự cưng chiều độc hại vô tình tước đoạt đi năng lực sinh tồn và bản lĩnh tự lập của một con người.

Khi chị kiên nhẫn dạy con biết tự rửa cái bát, biết cầm cây chổi quét nhà, con không hề bắt con chịu khổ, mà con đang trao cho đứa trẻ một tấm vé thông hành vững chắc nhất để bước vào cuộc đời: năng lực tự phục vụ và cảm giác thuộc về tổ ấm gia đình.

Việc nhà không phải là lao dịch, mà là hạt mầm của lòng tự trọng

Nhiều bậc cha mẹ trí thức hiện đại thường coi việc nhà là thứ lao động chân tay thấp kém, sợ làm bẩn tay con hoặc làm mất thời gian học tập của con. Nhưng trên thực tế, những bài học sâu sắc nhất về nhân cách của một đứa trẻ lại được nảy mầm từ chính những công việc vụn vặt thường nhật trong gian bếp:

Thứ nhất, nuôi dưỡng năng lực tự phục vụ và tính tự lập tự thân. Một đứa trẻ không biết tự nấu một bát mì, không biết tự giặt chiếc áo của mình, không biết cách sử dụng chiếc kìm hay chiếc tuốc nơ vít thì dù có học giỏi đến đâu, điểm số cao đến mấy, khi bước ra ngoài đời sống cũng chỉ là một người khuyết tật về mặt kỹ năng sinh tồn. Khi tự tay làm việc nhà, đôi bàn tay của trẻ được rèn luyện sự khéo léo, phối hợp nhịp nhàng giữa mắt và tay, kích thích não bộ phát triển tư duy logic và khả năng sắp xếp công việc khoa học.

Thứ hai, kiến tạo cảm giác thuộc về và lòng tự hào đóng góp. Đây là giá trị tâm lý sâu xa nhất mà ít ai nhận ra. Khi một đứa trẻ được cha mẹ giao cho một phần việc nhà vừa sức, con sẽ không còn cảm thấy mình là một người khách trọ được hầu hạ, mà con nhận thức sâu sắc rằng: Mình là một thành viên quan trọng của gia đình, bàn tay nhỏ bé của mình đang góp phần tạo nên sự sạch sẽ, ấm cúng cho mái nhà chung. Khi đứa trẻ tự tay lau sạch chiếc bàn ăn và thấy mẹ mỉm cười ngồi vào, cảm giác tự hào và lòng tự trọng trong tâm hồn con sẽ bừng sáng mãnh liệt hơn bất kỳ lời khen sáo rỗng nào.

Thứ ba, hạt mầm của lòng trắc ẩn và sự biết ơn. Một đứa trẻ chưa bao giờ phải cúi lưng quét nhà, chưa bao giờ phải nhúng tay vào bồn nước lạnh buốt để rửa bát sẽ không bao giờ hiểu được nỗi nhọc nhằn của người khác. Khi con tự mình trải nghiệm sự mỏi lưng khi lau nhà, sự tỉ mỉ khi nhặt một mớ rau, con mới thấu hiểu được những giọt mồ hôi mà mẹ đã đổ ra mỗi ngày để chăm sóc cho con. Từ sự trải nghiệm thực tế ấy, lòng biết ơn và sự kính trọng đối với sức lao động của người khác sẽ tự nhiên thẩm thấu vào máu thịt của đứa trẻ, biến con thành một con người nhân hậu và biết sẻ chia.

Bài học muộn màng của những đứa trẻ trong lồng kính

Nhìn chị V. ngồi bên hiên tiệm, lòng tôi bỗng nhớ lại câu chuyện đau lòng của một người bạn làm ăn cùng thời với tôi trước đây. Vợ chồng người bạn đó cũng làm kinh doanh giàu có, yêu chiều cậu con trai độc nhất như báu vật. Từ bé đến lớn, thằng bé không bao giờ phải động móng tay vào bất cứ việc gì trong nhà, đi học có xe đưa rước, quần áo mẹ giặt ủi thơm tho treo sẵn, ăn cơm có người bưng tận miệng. Thằng bé học rất giỏi, thi đỗ thủ khoa một trường đại học lớn rồi nhận học bổng đi du học nước ngoài.

Thế nhưng khi vừa đặt chân sang xứ người, phải sống một mình trong căn phòng ký túc xá xa lạ, cậu thanh niên hai mươi tuổi hoàn toàn sụp đổ. Không biết nấu ăn, không biết giặt quần áo, không biết quản lý chi tiêu và đối diện với sự cô đơn, cậu rơi vào trầm cảm nặng nề, bỏ bê học hành rồi cuối cùng phải bỏ dở chương trình học trở về nước trong sự bẽ bàng của gia đình. Giờ đây ở tuổi ba mươi, cậu ta vẫn sống thu mình trong phòng, trở thành một gánh nặng tâm lý và kinh tế đè nặng lên đôi vai già nua của cha mẹ.

Bài học đắt giá ấy nhắc nhở tôi rằng: Chiếc lồng kính êm ấm của sự cưng chiều mù quáng không bảo vệ được con trẻ trước giông bão cuộc đời, mà chỉ biến chúng thành những mầm cây yếu ớt dễ dàng gãy đổ trước ngọn gió đầu tiên. Nhìn người mẹ đơn thân như chị V. dám chịu đựng miệng lưỡi thị phi của thiên hạ để rèn cho con tính tự lập từ tấm bé, tôi thấy trân trọng và khâm phục biết bao. Người mẹ trẻ ấy đã dạy lại cho một ông chú già từng trải bài học về tình yêu thương có tầm nhìn xa: Yêu thương thực sự là chuẩn bị cho con đôi cánh vững vàng để một ngày nào đó con có thể tự tin bay lượn trên bầu trời của riêng mình mà không cần có cha mẹ kề bên.

Đôi bàn tay nhỏ bé và đôi chân vững vàng bước vào đời

Tôi gói chiếc ghế kê chân chống trượt và chiếc cần gạt nước trao cho chị V., kèm theo một nụ cười ấm áp và cái gật đầu tin cậy. Nhìn dáng người phụ nữ nhỏ nhắn đạp xe hòa vào dòng người trên phố Đà Nẵng, tôi thấy lòng mình dâng lên một niềm tin tưởng mãnh liệt.

Miệng lưỡi thế gian ngoài kia rồi sẽ qua đi như gió thoảng mây bay, nhưng những giá trị mà chị đang gieo vào tâm hồn con trai sẽ ở lại mãi mãi. Cậu bé bảy tuổi hôm nay biết đứng trên chiếc ghế con tự rửa chiếc bát của mình, mai này lớn lên sẽ là một người đàn ông có trách nhiệm, biết yêu thương, biết trân trọng gia đình và luôn hiên ngang đứng vững trước mọi sóng gió của cuộc đời. Đó mới chính là thành công vĩ đại nhất của một người mẹ.