Đứng bên quầy hàng thử chiếc bóng đèn, chị Q. mỉm cười kể cho tôi nghe về nghi thức bất di bất dịch mỗi tối trong căn nhà nhỏ của chị. Dù công việc biên tập trực tuyến ban ngày có bận rộn đến đâu, dù có những bài viết cần lên trang gấp hay những dòng tin tức sốt dẻo cuốn hút trên mạng, đúng tám giờ ba mươi phút tối, chị luôn gấp lại chiếc máy tính xách tay, tắt hết thông báo điện thoại để bước vào phòng ngủ của cô con gái sáu tuổi chuẩn bị vào lớp một.

Trong căn phòng nhỏ chỉ bật một ngọn đèn vàng ấm áp, hai mẹ con ngồi tựa lưng vào đầu giường, mở cuốn sách tranh bìa cứng ra và bắt đầu chuyến du hành kỳ diệu vào thế giới của những câu chuyện cổ tích và kiến thức đời thường. Hai mươi phút ngắn ngủi ấy, theo lời chị Q., chính là khoảng thời gian thanh thản và hạnh phúc nhất trong suốt hai mươi tư tiếng đồng hồ của một ngày dài bon chen mệt mỏi.

Chiếc bẫy video ngắn và sự đánh mất khả năng tập trung sâu sắc

Trong thời đại số hóa ngày nay, việc cho con trẻ tiếp xúc sớm với điện thoại thông minh, máy tính bảng và các đoạn video ngắn trên mạng đã trở thành một hiện tượng phổ biến đến mức báo động. Nhiều bậc cha mẹ làm văn phòng vì quá bận rộn với công việc hoặc kiệt sức sau giờ làm đã chọn giải pháp đưa điện thoại cho con xem để con ngồi yên, không quấy khóc, giúp người lớn có thời gian rảnh rỗi làm việc riêng.

Tuy nhiên, sự tiện lợi đó phải trả bằng một cái giá vô cùng đắt đỏ đối với sự phát triển não bộ của con trẻ. Những đoạn video ngắn với hình ảnh chuyển động chớp nhoáng, âm thanh kích thích liên tục sẽ khiến hệ thần kinh của đứa trẻ bị quá tải. Đứa trẻ dần mất đi khả năng tập trung sâu, trở nên bồn chồn, thiếu kiên nhẫn và dễ nổi cáu khi phải đối mặt với những hoạt động đòi hỏi sự tĩnh lặng như đọc sách hay lắng nghe.

Nguy hại hơn, việc dán mắt vào màn hình trước giờ đi ngủ sẽ ngăn chặn sự tiết ra của hóc môn điều hòa giấc ngủ, khiến trẻ khó đi vào giấc ngủ sâu, ngủ chập chờn hay giật mình quấy khóc. Đứa trẻ lớn lên trong sự thiếu thốn những câu chuyện kể thủ thỉ của cha mẹ sẽ bị nghèo nàn về vốn từ vựng, hạn chế về trí tưởng tượng và đặc biệt là thiếu hụt sự gắn kết cảm xúc thiêng liêng với gia đình.

Đọc sách cùng con không phải là một buổi kiểm tra bài học

Chị Q. tâm sự rằng nhiều người bạn làm cùng cơ quan với chị khi nghe chuyện đọc sách cho con cũng hào hứng mua cả chồng sách đắt tiền về nhà, nhưng chỉ được vài hôm là bỏ dở vì con không chịu hợp tác. Căn nguyên là do người lớn thường mắc phải sai lầm biến giờ đọc sách thành một buổi khảo hạch căng thẳng.

Họ vừa mở cuốn sách ra là lập tức bắt con phải đánh vần từng chữ, liên tục ngắt lời con để hỏi: "Chữ này là chữ gì?", "Tại sao con không nhớ mặt chữ?", hoặc ép con phải ngồi im thin thít nghe người lớn đọc một mạch từ đầu đến cuối như trả nợ công việc. Sự gượng ép và áp lực ấy khiến đứa trẻ cảm thấy việc đọc sách là một hình phạt nặng nề, từ đó sinh ra tâm lý chán ghét và tìm mọi cách trốn tránh.

Để nuôi dưỡng tình yêu sách tự nhiên cho con gái, chị Q. đã áp dụng một phương pháp hoàn toàn khác: biến cuốn sách thành chiếc cầu nối cho một cuộc trò chuyện ấm áp.

Trước hết, chị để con gái tự tay chọn cuốn sách mà con yêu thích trong chiếc giá sách nhỏ đầu giường, dù cuốn sách đó con đã nghe mẹ đọc đi đọc lại cả chục lần. Khi đọc, chị không đọc đều đều buồn ngủ, mà biến đổi giọng điệu theo từng nhân vật: lúc thì trầm ấm như bác gấu già, lúc thì líu lo như chú chim sẻ nhỏ, lúc lại thì thào bí mật như cơn gió đêm.

Chị không ép con đọc chữ, mà cùng con ngắm nhìn những bức tranh minh họa rực rỡ, chỉ vào chú bọ rùa đang nấp sau chiếc lá và hỏi con: "Con đoán xem bạn bọ rùa này đang nghĩ gì?", "Nếu là con trong tình huống đó, con sẽ làm thế nào?". Đứa trẻ được tự do tưởng tượng, tự do cất lên suy nghĩ ngây thơ của mình mà không sợ bị phán xét đúng sai. Giờ đọc sách vì thế trở thành một trò chơi khám phá đầy ắp tiếng cười khúc khích và những cái ôm âu yếm.

Mùi thơm của giấy mới và chiếc mỏ neo tâm hồn đi cùng năm tháng

Tiếng lật từng trang sách giấy sột soạt, mùi thơm mộc mạc của mực in trên trang giấy trắng hòa cùng giọng đọc dịu dàng như dòng suối mát của người mẹ chính là liều thuốc an thần tuyệt diệu nhất ru con vào giấc ngủ bình yên.

Những nghiên cứu về tâm lý giáo dục đã chứng minh rằng, vốn từ vựng, khả năng thấu cảm và trí thông minh cảm xúc của một đứa trẻ được hình thành mạnh mẽ nhất thông qua những cuộc đối thoại có ngữ cảnh khi đọc sách cùng cha mẹ. Khi được đắm mình trong thế giới của những câu chuyện nhân văn, đứa trẻ sẽ học được cách phân biệt thiện ác, biết yêu thương muôn loài, biết trắc ẩn trước nỗi đau của người khác và nuôi dưỡng một tâm hồn hướng thiện, trong trẻo.

Đặc biệt, cảm giác được cuộn tròn trong vòng tay ấm áp của mẹ, được ngửi mùi hương quen thuộc trên vạt áo mẹ sau một ngày dài xa cách ở trường mầm non sẽ tạo cho đứa trẻ một cảm giác an toàn tuyệt đối. Dù sau này lớn lên có bước vào trường học với bao nhiêu áp lực thi cử, hay bước ra trường đời với biết bao thăng trầm thử thách, đứa con ấy sẽ mãi mãi mang theo ký ức ngọt ngào về ngọn đèn vàng đầu giường và tiếng mẹ đọc sách năm nào như một chiếc mỏ neo chở che cho tâm hồn mình.

Thắp lên ngọn đèn của tri thức và tình thương

Cầm chiếc bóng đèn vàng được bọc cẩn thận trong hộp giấy, chị Q. rảo bước ra về với nụ cười thanh thản trên môi. Chị bảo tối nay hai mẹ con sẽ cùng đọc tiếp cuốn sách về cuộc phiêu lưu của chú dế mèn, con gái chị đã nhắc mẹ từ lúc chiều.

Giữa một thế giới số hóa đầy ồn ào, vội vã và ngập tràn những cám dỗ ảo ảnh, việc người làm cha mẹ kiên nhẫn dành ra hai mươi phút mỗi tối để cùng con lật mở một trang sách giấy chính là hành động gìn giữ nếp nhà thiêng liêng và nhân bản nhất.

Tắt chiếc điện thoại đi, bật ngọn đèn vàng ấm áp lên và ngồi xuống cạnh con thơ, đó là cách giản dị nhất để người lớn vừa thắp sáng một chân trời trí tuệ cho tương lai của con, vừa tự chữa lành cho chính tâm hồn mình sau những nhọc nhằn của cuộc mưu sinh.