Thế nhưng, điều khiến tôi ấn tượng sâu sắc về gia đình anh V. không phải là chiếc xe hơi đắt tiền hay những chức danh khoa học lẫy lừng, mà là cốt cách ứng xử vô cùng khiêm nhường, lễ phép toát ra từ cậu con trai nhỏ. Bước vào tiệm, đứa trẻ khoanh hai tay trước ngực, cúi đầu chào tôi bằng giọng nói trong trẻo: "Cháu chào chú ạ!". Khi tôi đưa chiếc kìm bấm cho cậu bé xem thử, cậu bé đón lấy bằng cả hai tay, ánh mắt kính cẩn nói lời cảm ơn rõ ràng.

Ngồi uống chén trà xanh với tôi, anh V. mỉm cười chia sẻ về nỗi trăn trở lớn nhất của hai vợ chồng anh trong suốt hành trình nuôi dạy con cái. Anh bảo trong các gia đình có điều kiện kinh tế khá giả hiện nay, việc lo cho con ăn học ở những ngôi trường quốc tế đắt đỏ, mua cho con những thiết bị công nghệ tối tân nhất là điều rất dễ dàng. Nhưng làm sao để con lớn lên không bị nhiễm thói kiêu ngạo, không mắc bệnh công tử ỷ lại vào tài sản của cha mẹ, và đặc biệt là không coi sự phục vụ của người khác như một điều hiển nhiên, đó mới là bài toán thử thách lương tri và bản lĩnh của những người làm cha làm mẹ trí thức.

Chiếc bẫy đặc quyền và sự vô cảm của những đứa trẻ sinh ra ở vạch đích

Trong xã hội hiện đại, một hiện tượng tâm lý rất đáng lo ngại ở nhiều đứa trẻ con nhà khá giả là hội chứng coi mình là trung tâm vũ trụ. Sinh ra trong nhung lụa, mọi nhu cầu từ miếng ăn, giấc ngủ đến việc học hành, giải trí đều được gia đình đáp ứng tối đa chỉ sau một tiếng đòi hỏi, những đứa trẻ này dần hình thành tâm lý ngộ nhận rằng mình nghiễm nhiên có quyền được người khác hầu hạ, cung phụng.

Nhiều đứa trẻ bước ra ngoài xã hội với thái độ xấc xược, coi thường những người lao động chân tay. Chúng có thể thản nhiên giật lấy đồ ăn từ tay cô phục vụ quán ăn mà không thèm nhìn mặt, quát nạt người giúp việc trong nhà như kẻ hầu người hạ, hay tỏ thái độ khó chịu với những chú giao hàng vì đến muộn vài phút giữa trời nắng rát. Đáng buồn thay, nhiều bậc cha mẹ lại coi đó là biểu hiện của sự tự tin, quyền quý của tầng lớp thượng lưu.

Họ không hiểu được rằng, sự vô cảm và thói hợm hĩnh chính là mầm mống hủy hoại một con người nhanh nhất. Một đứa trẻ không biết ơn cuộc đời, không biết xót thương trước nỗi vất vả của người khác sẽ sớm trở thành một kẻ ích kỷ, kiêu căng và hoàn toàn cô độc giữa dòng đời. Khi gặp phải biến cố bất ngờ hay nghịch cảnh suy thoái, những đứa trẻ đó sẽ lập tức bị gãy đổ vì thiếu đi sức mạnh tinh thần của sự khiêm nhường và lòng nhân ái.

Nếp nhà từ những điều nhỏ bé: Lời cảm ơn bằng hai tay và bát cơm không sót hạt

Để giữ cho tâm hồn con cái luôn trong trẻo và biết trân trọng giá trị cuộc sống, vợ chồng anh V. đã thiết lập một hệ thống nếp nhà nghiêm cẩn nhưng tràn đầy tình yêu thương, bắt đầu từ những thói quen đời thường dung dị nhất:

Bài học đầu tiên là lòng biết ơn đối với mồ hôi của người lao động qua từng bữa ăn. Trong gia đình anh V., trước khi cầm đũa, các con luôn phải khoanh tay mời từng người lớn tuổi từ ông bà đến cha mẹ. Đứa trẻ được dạy tuyệt đối không được chê bai thức ăn, không được gắp bỏ dở hay để thừa một hạt cơm nào trong bát. Anh V. thường kể cho các con nghe về hành trình của một hạt gạo, từ giọt mồ hôi ướt đẫm lưng áo của người nông dân cày cấy ngoài đồng nắng miền Trung, đến công sức của người mẹ đứng bên bếp lửa nấu nướng mỗi chiều. Tôn trọng bát cơm chính là bài học vỡ lòng về việc tôn trọng sức lao động của muôn người.

Bài học thứ hai là nghệ thuật nói lời cảm ơn bằng cả hai tay với mọi tầng lớp xã hội. Dù người đối diện là một giáo sư đại học hay là bác bảo vệ gác cổng trường, cô lao công quét rác trên phố hay chú nhân viên giao hàng ướt sũng áo mưa, các con của anh V. đều được rèn luyện thói quen cúi đầu, nhận đồ bằng hai tay và nói lời cảm ơn bằng tất cả sự chân thành. Anh V. dạy con rằng sự cao quý của một con người không nằm ở việc họ có bao nhiêu tiền trong túi hay đứng ở vị trí nào trong xã hội, mà nằm ở cách họ đối xử với những người yếu thế hơn mình.

Bài học thứ ba là tự tay làm việc và cảm nhận giá trị của sự cống hiến. Dù gia đình có điều kiện thuê người giúp việc theo giờ, nhưng những công việc cá nhân như dọn dẹp bàn học, giặt đôi tất bẩn, quét dọn phòng riêng và rửa bát sau bữa tối, hai đứa trẻ đều phải tự mình đảm nhiệm. Khi tự tay xắn tay áo lau dọn một sàn nhà ướt hay cọ rửa một chiếc xoong bám dầu mỡ, đứa trẻ mới thấu hiểu được nỗi nhọc nhằn của công việc chân tay, từ đó biết trân trọng và giữ gìn sự sạch sẽ của không gian sống chung.

Con heo đất chia sẻ và chuyến đi lên vùng cao gian khó

Lòng biết ơn chỉ thực sự bén rễ sâu sắc khi nó được chuyển hóa thành những hành động sẻ chia cụ thể đối với cộng đồng. Hằng năm, anh V. đều duy trì một truyền thống gia đình rất ý nghĩa: nuôi heo đất sẻ chia.

Mỗi tháng, từ số tiền tiêu vặt được cha mẹ cấp cho việc làm việc nhà vừa sức, hai đứa trẻ đều tự giác trích ra một nửa bỏ vào con heo đất gốm đặt ở góc phòng khách. Đến kỳ nghỉ hè, cả nhà cùng nhau đập heo đất, dùng toàn bộ số tiền đó mua sách vở, bút mực, áo ấm mới và cùng cha mẹ lên các điểm trường vùng cao ở huyện miền núi Nam Trà My hay Tây Giang của tỉnh Quảng Nam.

Tận mắt chứng kiến những bạn nhỏ đồng trang lứa phải đi chân trần trên những con đường đất đỏ gập ghềnh, mùa đông chỉ phong phanh một manh áo rách, ăn bữa trưa chỉ có cơm trắng chan nước suối luộc rau rừng, những đứa trẻ thành phố như được gột rửa tâm hồn. Trở về sau những chuyến đi thực tế đó, cậu con trai của anh V. không còn vòi vĩnh mua những đôi giày hàng hiệu đắt tiền hay những món đồ chơi xa xỉ, mà thay vào đó là sự trân trọng sâu sắc từng manh áo ấm, từng cuốn sách lành lặn mà mình may mắn có được trong đời.

Sự khiêm nhường là chiếc khiên bảo vệ vững chắc nhất

Nhìn cậu bé cẩn thận dùng chiếc giẻ lau khô từng giọt nước trên chiếc kìm bấm mới mua rồi nhẹ nhàng đặt vào túi đồ của cha, tôi thấy trong lòng dấy lên một niềm khâm phục lớn lao trước cách giáo dục sâu sắc và đĩnh đạc của anh bạn giảng viên kinh tế.

Tri thức có thể mang lại cho con người ta sự thông thái, tiền bạc có thể mang lại cho con người ta sự tiện nghi, nhưng chỉ có lòng biết ơn và sự khiêm nhường mới định hình nên cốt cách cao quý của một con người đích thực. Một đứa trẻ biết cúi đầu trước người già, biết nói lời cảm ơn với người lao động nghèo và biết trân trọng từng giọt mồ hôi của cha mẹ, đứa trẻ ấy đã sở hữu một kho tàng vô giá mà không một cơn khủng hoảng kinh tế nào có thể cướp mất.

Nếp nhà không được xây bằng những bức tường dát vàng hay những bộ bàn ghế gỗ quý đắt đỏ, mà được xây bằng chính những lời ăn tiếng nói dịu dàng, những cử chỉ cung kính và trái tim biết ơn cuộc đời được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác dưới một mái nhà bình yên.