Thế nhưng, sau buổi hẹn hò ăn tối tại một quán lẩu đông khách cuối tuần trước, N. bỗng trở nên bần thần, mất ngủ. Chiều thứ ba, con bé ghé qua tiệm điện nước của tôi nhờ bấm lại đầu dây cáp mạng cho máy tính làm việc ở nhà. Ngồi chờ chú cắt dây, thấy mặt mày N. cứ ủ rũ, mắt thẫn thờ nhìn những cuộn dây điện xếp trên giá, chú kéo chiếc ghế nhựa con lại gần rồi hỏi:

"N. này, có chuyện gì vướng bận trong lòng mà trông con như người mất hồn thế kia? Người ta săn đón, tặng quà xịn mà sao mặt mày lại héo hon thế con?"

N. ngập ngừng hồi lâu rồi thở dài kể thật lòng:

"Chú ơi, anh ấy đối xử với con chu đáo lắm, không chê vào đâu được. Nhưng hôm đi ăn lẩu, quán đông khách nên cô bé phục vụ sinh viên mang nhầm đĩa rau cải thành rau muống. Anh ấy liền lớn tiếng quát nạt ngay giữa quán, bảo con bé là điếc hay không có mắt, rồi đòi gặp quản lý đuổi việc người ta. Lúc ra về, chú bảo vệ già dắt xe hơi chậm vì kẹt đầu xe khác, anh ấy bóp còi inh ỏi rồi buông lời càu nhàu miệt thị. Nhìn thấy cảnh đó, tự nhiên tim con thắt lại, cảm giác sợ hãi và rờn rợn chạy dọc sống lưng chú à. Con có đang khắt khe quá không chú?"

Chú dừng tay kìm bấm cáp, nhìn thẳng vào mắt N. rồi ôn tồn bảo:

"Con không hề khắt khe đâu N. Trực giác của con đang mách bảo một điều vô cùng chính xác đấy. Đàn ông lúc đang tán tỉnh con thì họ có thể đóng vai một hiệp sĩ hào hoa suốt sáu tháng hay một năm trời. Nhưng muốn biết bản chất thật của một con người khi về chung một nhà, con đừng nhìn vào cách họ đối đãi với người họ đang muốn lấy lòng, mà hãy nhìn vào cách họ đối xử với những người không có khả năng mang lại lợi ích cho họ."

1. Chiếc Mặt Nạ Ga-lăng Có Thời Hạn Trong Giai Đoạn Hẹn Hò

Chú thong thả phân tích cho N. hiểu quy luật tâm lý của giai đoạn tìm hiểu:

"Khi một người muốn chinh phục con, não bộ của họ sẽ huy động toàn bộ sự khéo léo, nhẫn nại và những đức tính tốt đẹp nhất để phô diễn. Anh ta có thể nhường nhịn con từng câu nói, chạy xe mười cây số đội mưa mua cho con cốc trà nóng, kéo ghế lau đũa cho con. Nhưng đó là sự tử tế có động cơ, một dạng đầu tư ngắn hạn để đạt được mục đích."

Người ta rất dễ tỏ ra lịch thiệp trước một cô gái đẹp mà mình đang theo đuổi, hoặc nhũn nhặn trước một người sếp quyền lực, một đối tác làm ăn lớn. Vì ở những vị trí đó, sự lễ độ đem lại quyền lợi rõ ràng.

Nhưng với một cô bé sinh viên bưng bê làm thêm, một người quét rác, một chú bảo vệ già gầy gò hay một người bán hàng rong lỡ làm phật ý, họ là những người thế yếu, không có quyền lực để phản kháng hay đem lại lợi lộc gì cho anh ta cả.

Khi đứng trước những người yếu thế, chiếc mặt nạ xã giao sẽ tự động rơi xuống. Cách một người trút sự bực dọc, hống hách, khinh khỉnh hay thô lỗ lên người khác lúc đó mới chính là bản ngã trần trụi, là sự lương thiện thật sự nằm sâu trong máu của họ.

2. Người Hôm Nay Quát Mắng Bồi Bàn Sẽ Là Kẻ Sỉ Vạ Con Sau Này

Chú kể cho N. nghe câu chuyện đời thực mà chú từng chứng kiến thời trẻ:

"Thời chú ba mươi tuổi, có một người bạn quen biết ngoài xã hội, vẻ ngoài hào hoa phong nhã, lấy được một cô vợ giáo viên nết na thùy mị. Hồi mới yêu, ai cũng khen anh ta chiều chuộng người yêu như công chúa. Nhưng mỗi lần đi ăn uống bên ngoài, hễ món ăn lên chậm một chút là anh ta nhăn mặt gắt gỏng, vẫy tay trịch thượng rồi buông những lời mỉa mai, hạch sách nhân viên phục vụ. Lúc đó cô người yêu chỉ nghĩ đơn giản là tính anh hơi khó tính một chút."

Nhưng rồi hôn nhân sau ba năm mặn nồng thì bước vào giai đoạn cơm áo gạo tiền, con cái ốm đau quấy khóc, nhan sắc người phụ nữ tàn phai sau sinh nở. Khi người vợ không còn giữ được sự mới mẻ của thuở ban đầu, khi sự săn đón nhường chỗ cho nhọc nhằn đời sống, toàn bộ sự cộc cằn, trịch thượng và bạo lực ngôn từ năm xưa anh ta từng trút lên người bồi bàn bắt đầu quay ngược lại trút trọn vẹn lên đầu vợ con.

Một bữa cơm nấu chưa vừa miệng, một lần vợ chậm đón con hay một tháng kinh tế eo hẹp, anh ta sẵn sàng đá thúng đụng nia, đóng sầm cửa phòng và buông những lời chỉ trích, chê bai độc địa nhất. Người vợ lúc đó mới ôm mặt khóc cay đắng nhận ra: bản chất của kẻ xem thường người khác chưa từng thay đổi, chỉ là ngày xưa mình tạm thời nằm trong vùng được ưu tiên mà thôi.

3. Ba Thước Đo Thực Tế Về Nhân Cách Khi Chọn Người Đồng Hành

Thấy N. ngồi im lặng lắng nghe, từng lời nói chạm đúng vào nỗi lo âu thầm kín, chú dặn dò con bé ba điều cốt tử để cân nhắc trước chuyện trăm năm:

Quan sát sự tôn trọng tối thiểu với những người làm công việc phục vụ

Người có giáo dưỡng tốt và có tâm hồn ấm áp luôn hiểu rằng mỗi con người lao động lương thiện đều có phẩm giá đáng được tôn trọng. Khi nhân viên quán mang nhầm món ăn hay chú bảo vệ dắt xe chậm, hãy nhìn xem phản ứng đầu tiên của người đó là gì.

Một cái gật đầu mỉm cười, một lời nhắc nhở lịch sự và bao dung: "Không sao đâu em, đổi lại giúp anh nhé" đáng giá gấp ngàn lần những hành động vung tiền boa nhưng buông lời hách dịch. Người biết thương xót nỗi vất vả của người lao động nghèo khó mới là người có khả năng bao bọc và thương xót con khi con rơi vào nghịch cảnh.

Nhìn cách họ phản ứng khi mọi việc không diễn ra như ý muốn

Đời sống hôn nhân là chuỗi ngày va đập với những trục trặc bất ngờ: hỏng xe giữa đường, con ốm đêm hôm, tiền bạc trễ hạn hay nhà cửa dột nát. Người đàn ông bản lĩnh và vững chãi sẽ tập trung vào việc tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn một cách bình tĩnh.

Ngược lại, kẻ nông cạn và vị kỷ sẽ lập tức nổi giận lôi đình, bóp còi inh ỏi, chửi thề, tìm một ai đó xung quanh để trút cơn thịnh nộ và đổ lỗi. Cưới một người không có khả năng kiềm chế cảm xúc tiêu cực là con đang tự rước một quả bom nổ chậm về đặt ngay dưới chân giường của mình.

Lắng nghe những câu chuyện họ kể về những người không còn giá trị lợi dụng

Hãy để ý xem khi kể về những người yêu cũ, những người làm ăn chung bị thua lỗ hay những người bạn nghèo thuở cơ hàn, người đó dùng giọng điệu gì.

Nếu họ luôn kể bằng sự miệt thị, bôi bác, xem thường và phủi sạch ơn nghĩa cũ, thì đừng bao giờ ảo tưởng rằng mình sẽ là ngoại lệ duy nhất. Khi con còn trẻ đẹp và đem lại niềm kiêu hãnh cho họ, họ nâng niu con; nhưng một mai khi con già nua, ốm đau hay gia đình con sa sút, họ cũng sẽ đối xử với con tàn nhẫn đúng như cách họ từng đối xử với người khác.

Để Người Trẻ Tự Thẩm Định Và Quyết Định Hạnh Phúc Đời Mình

Tôi bấm xong hai đầu cáp mạng, cẩn thận dùng kìm kiểm tra lại các chân đồng rồi trao lại sợi dây cho N.

Con bé cầm sợi dây trong tay, ngón tay miết nhẹ đầu nhựa trong suốt. Nét mặt N. đã bớt đi vẻ hoang mang, ánh mắt trở nên điềm tĩnh và chín chắn hơn:

"Những lời chú dặn, từng câu như tháo gỡ mối bòng bong trong lòng con mấy ngày nay. Nhưng chú ơi, anh ấy đã kiên trì theo đuổi, săn đón con suốt gần một năm trời, gia đình anh ấy cũng đã vài lần ngỏ ý muốn tính chuyện người lớn. Bảo con đùng một cái nói lời chia tay ngay lúc này thì lòng con vẫn còn lấn cấn chưa phục. Sắp tới hai đứa có kế hoạch đi phượt bằng xe máy lên vùng cao ba ngày cùng một nhóm bạn. Một chuyến đi dài ngày, đường sá xa xôi, mệt nhọc và phát sinh nhiều tình huống ngoài dự tính sẽ là bài thử thách chân thực nhất. Con sẽ lẳng lặng quan sát xem khi xe thủng lốp, khi đói mệt hay khi tiếp xúc với bà con dọc đường, anh ấy bộc lộ con người thật ra sao. Nếu bản tính trịch thượng, đổ lỗi và khinh người kia lại tái diễn, con sẽ dứt khoát dừng lại lời hẹn ước, không một chút do dự."

Tôi nhìn cô gái trẻ, nhấp một ngụm trà nóng rồi mỉm cười tán thành:

"Chú phân tích những thước đo nhân cách là để con có thêm chiếc gương soi rọi, tránh trao nhầm cuộc đời cho một chiếc vỏ bọc hào nhoáng. Nhưng chú không phải là con, chú không mang trái tim của người con gái đang đứng trước ngưỡng cửa chọn bạn đời, nên chú không thể và cũng không có quyền quyết định thay con rằng con phải chia tay hay tiếp tục. Con đã có sự cảnh giác đúng đắn và mong muốn tự mình kiểm chứng thực tế qua một chuyến đi thì cứ để con làm. Hôn nhân là chuyện cả nửa đời người phía trước, phải tự mắt mình chứng kiến, tự tay mình thử lửa thì lòng mới sáng tỏ và sau này không bao giờ phải ngoảnh lại tiếc nuối hay oán trách ai."

Tôi với tay lấy cuộn băng keo cách điện bỏ vào túi cho N.:

"Chỉ dặn con: Đi đường xa nhớ giữ gìn an toàn, tỉnh táo quan sát và đừng để sự cả nể làm lung lay ranh giới tự trọng của mình. Dù chuyến đi tới có mang lại kết quả thế nào, hiên tiệm điện nước của chú ở Đà Nẵng vẫn ở đây, ấm nước chè xanh luôn sẵn sàng đón con ghé qua chia sẻ."

N. cất sợi dây cáp vào túi xách, đứng dậy cúi đầu chào tôi rồi dắt xe ra về. Ánh nắng chiều rọi trên bóng lưng nhỏ nhắn nhưng vững chãi của cô gái đang tự mình bước đi để tìm kiếm câu trả lời cho tương lai.

Dám Thử Lửa Để Tự Quyết Định Hạnh Phúc Trăm Năm

Hôn nhân không phải là một ván cược may rủi để người ta phó mặc số phận cho những lời hứa hẹn ngọt ngào. Những kinh nghiệm của người từng trải dẫu sâu sắc đến đâu cũng chỉ là chiếc la bàn định hướng, chứ không thể đi thay cho bước chân tìm hiểu của người trong cuộc.

Khi một người phụ nữ trẻ biết dùng sự tỉnh táo để nhìn thấu bản chất của sự việc và sẵn sàng tự mình đưa tình cảm vào bài thử thách đời thực, hãy để cô ấy tự quyết định vận mệnh của mình. Đi qua những va đập trần trụi của đời sống, người ta mới thật sự thấu suốt ai là người xứng đáng để trao gửi niềm tin, cùng nhau vun vén một mái ấm bình yên đi qua năm tháng.