Thế nhưng, chừng ba tháng trở lại đây, H. bắt đầu có những đêm mất ngủ triền miên. Gương mặt cậu em lúc nào cũng hiện lên vẻ căng thẳng, âu lo. Chiều chủ nhật, H. ghé tiệm điện nước của tôi để tìm mua một chiếc van xả áp tự động và vài đầu ren nối ống chịu nhiệt cho hệ thống máy nén khí ở xưởng. Ngồi nhìn chú thử van nước trên bồn kiểm định, H. bỗng thở dài sườn sượt rồi ngập ngừng lên tiếng:

"Chú ơi, con đang tính chuyện cưới xin mà trong lòng thấy bất an quá chú à. Bình thường bạn gái con rất vui vẻ, xinh xắn và chăm lo cho con. Nhưng cứ mỗi lần hai đứa có chuyện bất đồng quan điểm, dù là chuyện nhỏ như đi trễ mười lăm phút hay chọn quán ăn không hợp ý, là cô ấy lại nổi cơn tam bành dữ dội. Cô ấy sẵn sàng quát tháo xối xả giữa chốn đông người, lôi gia cảnh hay chuyện lương bổng của con ra để mỉa mai làm nhục, giật phăng chìa khóa quăng mạnh chiếc nón bảo hiểm xuống lòng đường, rồi tắt máy chặn số liên lạc cả tuần lễ để con phải bẽ bàng chạy đi van xin tìm kiếm khắp nơi. Nhiều lúc nhìn cô ấy lúc nổi giận, con thấy lạnh sống lưng và sợ hãi. Liệu sau này cưới về, con người ta có đằm tính lại không chú?"

Chú khóa vòi thử áp lực, đặt chiếc van đồng xuống bàn gỗ rồi nhìn thẳng vào H., giọng điềm đạm mà dứt khoát:

"H. này, con làm nghề kỹ sư cơ khí chế tạo, con có bao giờ dám lắp một chiếc bình chứa khí nén mà không có van xả áp an toàn vào buồng máy không? Con có tin vào lời hứa của nhà sản xuất rằng 'bình này khi nóng lên thì áp suất sẽ tự giảm' không?"

H. lắc đầu ngay:

"Dạ không chú, bình áp lực mà không có cơ chế xả an toàn thì khi quá nhiệt nó nổ tung cả xưởng máy, gây nguy hiểm khôn lường chứ ai dám liều mạng như vậy."

Chú vỗ mạnh vào vai H. rồi ôn tồn bảo:

"Hôn nhân cũng hệt như một buồng máy nén khí vậy con. Muốn biết một người có thể cùng con đi đến đầu bạc răng long một cách bình an hay không, con đừng nhìn vào lúc họ đang vui vẻ, ngọt ngào. Hãy nhìn thật kỹ vào cách họ phản ứng lúc cơn giận bốc lên ngùn ngụt. Đáy của cơn giận chính là trần của nhân cách và sự an toàn của cuộc đời con."

1. Bản Chất Thật Của Con Người Bộc Lộ Rõ Nhất Khi Cảm Xúc Vượt Tầm Kiểm Soát

Chú ngồi xuống chiếc ghế đẩu đối diện, rót cho H. cốc nước chè xanh rồi từ tốn giảng giải:

"Khi trời quang mây tạnh, ai cũng có thể làm người tử tế, người lịch thiệp và dễ thương. Nhưng cuộc đời này đâu phải lúc nào cũng êm ả như mặt hồ mùa thu. Hôn nhân là sự va đập hàng ngày giữa hai cá tính khác biệt, giữa áp lực con cái, tiền bạc, nội ngoại đôi bên. Sẽ có những ngày con kiệt sức, người kia mệt mỏi, và những mâu thuẫn nảy lửa là điều không thể tránh khỏi."

Cách một người phản ứng khi tức giận bộc lộ trọn vẹn hai thứ tối quan trọng: năng lực quản trị cảm xúc và ranh giới đạo đức của họ.

Người có nền tảng nhân cách tốt và biết nghĩ cho người khác, dù trong lòng có đang sôi sục bực tức, họ vẫn giữ một cái chốt an toàn trong đầu: họ không bao giờ dùng lời lẽ lăng mạ nhân phẩm đối phương, không hủy hoại tài sản, không đe dọa bạo lực và không đem sự sống của mình ra để tống tiền cảm xúc người khác.

Ngược lại, một người khi giận dữ sẵn sàng đập phá đồ đạc, chạy xe liều mạng, chửi bới thậm tệ hoặc dùng sự im lặng trừng phạt để hành hạ tinh thần con, đó là dấu hiệu của sự thiếu kiểm soát hành vi nghiêm trọng. Khi đó, cái tôi ích kỷ của họ đã nuốt chửng toàn bộ sự tôn trọng và tình thương dành cho con.

2. Ảo Tưởng "Cưới Về Rồi Họ Sẽ Đằm Tính Lại"

Chú kể cho H. nghe về những bi kịch gia đình mà chú từng chứng kiến suốt mấy mươi năm buôn bán và va chạm đời sống:

"Nhiều đứa em trẻ tuổi như con thường mắc phải căn bệnh ảo tưởng cứu rỗi: nghĩ rằng người yêu mình tính khí bốc đồng, hung hãn một chút là vì họ yêu mình quá nhiều, hoặc nghĩ rằng sau khi cưới, có con cái vào rồi thì họ sẽ tự khắc chín chắn, đằm tính lại. Đó là một sai lầm chết người."

Áp lực của đời sống sau hôn nhân lớn gấp mười lần thời còn đang hẹn hò yêu đương. Một người lúc yêu chỉ phải lo chuyện ăn chơi, hẹn hò mà đã không kiểm soát nổi cơn giận, thì khi bước vào cuộc sống vợ chồng với đủ thứ gánh nặng cơm áo, bỉm sữa, nợ nần, mức độ bùng nổ của họ sẽ tăng lên theo cấp số nhân.

Những lời lăng mạ xúc phạm giữa quán cà phê hôm nay sẽ biến thành những trận chì chiết, đay nghiến danh dự trước mặt con cái sau này. Thói quen dùng sự im lặng trừng phạt và đe dọa biến mất hôm nay sẽ biến thành chiếc thòng lọng đày đọa tinh thần, khiến gia đình con ngột ngạt như một ngục tù không lối thoát. Đừng bao giờ đánh cược tương lai của mình vào sự thay đổi tính nết của một người chưa từng học được cách làm chủ cơn giận của chính mình.

3. Ba Dấu Hiệu Phân Biệt Cơn Giận Lành Mạnh Và Sự Độc Hại Hủy Hoại

Thấy H. gật đầu thấu hiểu, đôi mắt mở to nhìn ra sự thật mà bấy lâu nay cậu cố tình né tránh, chú đúc kết ba tiêu chuẩn thực tế giúp con đánh giá độ an toàn của người bạn đời:

Khả năng dừng lại trước lằn ranh xúc phạm và bạo lực

Khi tranh cãi nổ ra, hãy để ý xem người đó có biết tự kiềm chế không. Người trưởng thành có thể nói: "Bây giờ anh hoặc em đang rất tức giận, chúng ta tạm dừng nói chuyện, lát nữa bình tĩnh lại rồi bàn tiếp." Đó là sự tự chủ đáng quý.

Còn nếu người đó lập tức lôi những điểm yếu, hoàn cảnh gia đình hay những bí mật riêng tư của con ra để sỉ vạ, dùng hành vi bạo lực, đóng sầm cửa hay giơ tay đe dọa, thì đó là dấu hiệu của xu hướng bạo lực. Dù họ có quỳ xuống xin lỗi sau đó, con cũng phải tỉnh táo nhìn thẳng vào sự thật.

Không dùng sự im lặng trừng phạt hay tống tiền cảm xúc

Chiến tranh lạnh, khóa máy, biến mất tăm tích nhiều ngày để bắt đối phương phải lo lắng, hoảng loạn đi tìm là một dạng bạo lực tinh thần cực kỳ tàn nhẫn.

Người đồng hành thực sự hiểu rằng im lặng chỉ là để hạ hỏa, chứ không phải là thứ vũ khí để tra tấn tinh thần người mình yêu. Sau cơn giận, họ sẵn sàng ngồi lại, lắng nghe đối phương giải thích và cùng nhau tìm giải pháp tháo gỡ khúc mắc.

Trách nhiệm khắc phục và nhìn nhận sai lầm sau khi bình tĩnh

Sau một trận cãi vã nảy lửa, hãy quan sát xem người đó có đủ dũng khí để nhìn nhận phần sai của mình hay không.

Một người luôn đổ lỗi cho hoàn cảnh, cho rằng "tại con làm anh hoặc em tức nước vỡ bờ" và không bao giờ biết nói một lời xin lỗi chân thành, đó là người có cái tôi quá lớn và không có khả năng trưởng thành về mặt tâm lý. Sống với một người như vậy, con sẽ phải đóng vai kẻ có lỗi suốt cả cuộc đời.

Hôn nhân không phải là một canh bạc để con thử vận may xem chiếc bình nén khí có nổ tung hay không. Hãy chọn một người mà ngay cả trong lúc giận dữ nhất, con vẫn cảm nhận được sự tôn trọng và an toàn tối thiểu khi đứng cạnh họ. Sự điềm tĩnh và biết kiềm chế của người bạn đời chính là chiếc mỏ neo vững chãi nhất giúp mái ấm của con không bị lật úp giữa những cơn cuồng phong của cuộc đời.