Tôi với cái khăn bông sạch trên móc đưa cho con lau tóc, rồi châm ấm trà xanh nóng hổi còn bốc khói nghi ngút:

"Lau khô đầu tóc đi con, kẻo trúng gió ngấm lạnh. Uống ngụm trà nóng cho ấm bụng rồi có chuyện gì thì từ từ kể chú nghe. Đi đâu giữa trời dông gió mịt mù này mà mặt mũi phờ phạc, bơ phờ dữ vậy?"

T. cầm chén trà, hai bàn tay run run áp chặt vào thành sứ nóng để tìm chút hơi ấm, rồi thở ra một hơi dài nghẹn ngào, nước mắt chực trào ra khóe mi:

"Chú ơi, con với anh ấy vừa thống nhất hủy chuyến về quê ra mắt gia đình hai bên cuối tuần này rồi. Bọn con mới đi chung một chuyến xe máy từ Đà Nẵng vượt đèo lên A Lưới chơi ba ngày dịp nghỉ lễ vừa rồi. Chuyến đi mà con từng háo hức ngỡ sẽ là kỷ niệm đẹp nhất để hai đứa chụp ảnh cưới và chuẩn bị về chung một nhà vào cuối năm, ai ngờ lại biến thành một chuỗi ác mộng kinh hoàng. Giờ ngồi nghĩ lại từng lời anh ấy nói, từng ánh mắt anh ấy trừng trừng nhìn con giữa đường đèo vắng, con rùng mình ớn lạnh chú à. May mà có chuyến đi đó, nếu không thì đời con coi như xong rồi."

Tôi kéo chiếc ghế gỗ con lại gần, ngồi đối diện con bé, điềm tĩnh châm thêm chút nước sôi vào ấm. Chuyện của những người trẻ chuẩn bị bước vào hôn nhân, tôi nghe nhiều năm nay dưới mái hiên này. Khi người ta yêu nhau trong thành phố, ngồi quán cà phê máy lạnh lộng gió, xức nước hoa thơm phức, hẹn hò vào những chiều thứ Bảy thảnh thơi và tặng nhau những món quà bọc nơ lộng lẫy, ai cũng có thể dễ dàng sắm vai một người bạn đời hoàn hảo, ga-lăng và chu đáo. Nhưng chiếc mặt nạ lãng mạn ấy thường rụng xuống rất nhanh khi cuộc đời ném hai đứa vào một góc khuất của sự bất tiện, một chiếc xe xì lốp giữa rừng già lúc chập tối, hay một căn phòng trọ dột nát giữa đêm mưa gió rét buốt.

1. Khi kế hoạch trật bánh và cái bẫy cảm xúc "Vừa đấm vừa xoa"

T. kể, bạn trai con lớn hơn con ba tuổi, làm nhân viên kinh doanh cho một hãng thiết bị văn phòng lớn ở trung tâm thành phố. Suốt hơn một năm yêu nhau ở Đà Nẵng, anh lúc nào cũng xuất hiện với vẻ ngoài bảnh bao, sơ mi ủi thẳng nếp, đi ăn nhà hàng luôn chủ động kéo ghế, lau đũa muỗng, gạt gác chân xe máy và chưa từng to tiếng hay tỏ ra khó chịu với T. nửa lời. Trong mắt gia đình và bạn bè con bé, đó là một hình mẫu người chồng tương lai đáng mơ ước.

Thế nhưng, chuyến đi tự túc lên huyện miền núi A Lưới vừa rồi là lần đầu tiên hai đứa bước ra khỏi vùng an toàn tiện nghi của phố xá:

"Bọn con tính đi xe máy để ngắm cảnh đường Hồ Chí Minh Tây. Nhưng lúc qua khỏi đoạn đèo dốc quanh co giữa rừng già thì trời đổ mưa rừng xối xả. Mưa rừng miền Trung chú biết rồi đó, nước tuôn như thác đổ, trời tối sầm lại chỉ sau mười lăm phút. Đúng khúc cua gắt heo hút không một bóng nhà dân, chiếc xe máy của anh ấy cán phải mảnh đá dăm nhọn hoắt từ vách núi sạt xuống, bánh sau nổ lốp xẹp lép, trượt rê một đoạn suýt lao xuống mương thoát nước. Điện thoại cả hai đứa đều mất sạch sóng, không một vạch mạng để tra bản đồ hay gọi cứu hộ.

Con vừa lồm cồm ngồi dậy sau cú trượt xe, đầu gối va vào thành xe đau điếng, chưa kịp định thần thì anh ấy đã chống chân xe xuống lề đường. Mặt mày anh ấy cau có, khó chịu ra mặt. Anh ấy không hề quay sang hỏi xem con có bị trầy xước hay đau đớn chỗ nào không, mà chỉ nhìn chăm chăm vào chiếc lốp bẹp dí rồi thở hắt ra một hơi dài bực dọc. Rồi anh ấy càu nhàu, giọng gắt gỏng to tiếng át cả tiếng mưa rừng: Đấy, thấy chưa? Đã bảo là cuối tuần cứ đi Hội An ăn uống nghỉ ngơi cho khỏe thân thì không nghe, cứ nằng nặc đòi lên tận trên này ngắm cảnh với trải nghiệm. Giờ mưa gió sập tối mịt mù, điện thoại mất sạch sóng, xe thì xì lốp giữa đèo vắng không một bóng nhà dân, rồi tính làm sao đây? Đúng là chỉ biết vẽ chuyện làm khổ nhau!

Suốt hơn bốn cây số dắt xe trong mưa rừng buốt giá, đường dốc trơn trượt, mặt anh ấy lúc nào cũng đăm đăm khó chịu, vừa dắt xe vừa liên tục thở ngắn than dài. Anh ta sải bước đi nhanh phía trước, thi thoảng ngoái lại sốt ruột giục cộc lốc: Đi nhanh lên xem nào, lề mề thế biết bao giờ mới tới nơi! Anh ấy để mặc con ôm chiếc ba lô hành lý ướt sũng nặng trịch, chân tập tễnh vì đầu gối sưng đau, vừa đi vừa run lẩy bẩy trong mưa lạnh mà nước mắt cứ thế ứa ra vì tủi thân.

Thế nhưng đến khi dắt được xe về gần một tiệm sửa xe ven đường có ánh điện le lói, thấy có thợ ra phụ dắt xe và thấy con ngồi thụp xuống bậc thềm ôm đầu gối rướm máu khóc nấc lên, anh ấy dường như giật mình nhận ra mình vừa quá trớn. Nỗi sợ bị người ngoài đánh giá và chút ân hận muộn màng khiến anh ấy dịu giọng lại. Anh chạy vội sang quán tạp hóa kế bên mua lon nước yến ấm và bịch khăn giấy ướt, ngồi xổm xuống trước mặt con, vừa lau vết bùn trên mu bàn chân con vừa phân bua làm hòa: Anh xin lỗi nghe, nãy xe hỏng giữa rừng già tối om anh cuống quá nên mất bình tĩnh, anh sợ nguy hiểm cho hai đứa thôi chứ anh không có bụng dạ gì đâu. Em uống ngụm nước yến cho đỡ mệt đi, đừng để bụng chuyện anh nóng nảy nha.

Lúc đó, cầm lon nước ngọt ấm trong tay, con lại thấy lòng mình chùng xuống. Con tự trách mình chắc tại con nhạy cảm quá, đàn ông khi gánh vác trách nhiệm trên đường đèo ai chẳng có lúc bực bội. Con tự dỗ dành mình rằng anh ấy vẫn còn biết xin lỗi, vẫn mua nước cho con, chắc là ổn thôi."

2. Bản chất thật bộc lộ: Chăm sóc qua loa chiếu lệ và sự bỏ mặc lúc nguy nan

"Nhưng cái cảm giác bất an nghèn nghẹn ấy lại trồi lên ngay khi hai đứa về đến chỗ trọ:

Căn homestay mà con đặt trước trên mạng nhìn ảnh chụp thì thơ mộng bên suối, nhưng thực tế đến nơi chỉ là căn nhà gỗ cũ kỹ ẩm mốc. Sau cơn dông, đường vào ngập bùn sình, hệ thống nước nóng năng lượng mặt trời bị hỏng nên chỉ có dòng nước lạnh ngắt buốt tận xương. Quán xá quanh đó đều đóng cửa sớm, cả hai đứa chưa có gì bỏ bụng từ trưa.

Lúc này anh ấy không còn cau có gắt gỏng nữa, anh ấy cũng xuống bếp bảo bà chủ nhà lấy cho hai bát mì tôm có thêm hai quả trứng chần bưng lên phòng cho con. Cậu ấy còn giục: Em ăn nhanh đi cho nóng kẻo nguội. Nhưng sự chu đáo ấy chỉ dừng lại đúng ở mức chiếu lệ cho xong nghĩa vụ để anh ấy được yên thân. Vừa húp xong bát mì, anh ấy đẩy cái tô rỗng sang một góc bàn, quẹt miệng rồi leo tót lên chiếc giường nệm duy nhất, kéo trùm kín chiếc chăn ấm còn lại, nằm cắm mặt vào bấm điện thoại.

Mọi thứ lỉnh kỉnh còn lại: đống quần áo ướt sũng bê bết bùn đất của cả hai đứa cần đem đi vắt khô, ba lô cần lau, giày cần dựng lên hơ gió, anh ấy mặc kệ con loay hoay một mình trong góc phòng lạnh buốt. Khi con nhờ anh ra hành lang lấy giùm cái mắc áo, anh ấy chỉ phẩy tay gắt gỏng: Anh lấy mì cho ăn rồi còn gì, mệt muốn đứt hơi rồi để yên cho anh ngủ, mai còn phải lái xe sớm! Chăm sóc kiểu qua loa, làm cho có để không ai trách được mình, rồi nhanh chóng quay lại phục vụ sự thoải mái của chính bản thân.

Đến nửa đêm, vì dầm mưa lạnh quá lâu lại bị tụt đường huyết, con lên cơn sốt hầm hập, người rét run và bắt đầu nôn khan liên tục.

Lúc này, không còn ánh sáng ban ngày, không còn người ngoài nhìn vào, sự ốm đau của con trở thành một sự phiền hà đối với giấc ngủ của anh ấy. Con với tay lay anh ấy dậy, thều thào nhờ anh tìm giúp vỉ thuốc hạ sốt trong túi đồ cá nhân và xin cho con cốc nước ấm. Anh ấy cựa mình gạt tay con ra, lầm bầm bực bội vì bị phá giấc ngủ. Anh ngồi dậy với vẻ mặt cau có, lục túi đồ lấy vỉ thuốc đặt đại lên đầu giường rồi rót nửa cốc nước lạnh ngắt, giọng càu nhàu gắt gỏng: Thuốc đây, tự uống vào rồi ráng nằm ngủ yên giùm cái! Làm gì mà cứ lục đục rên rỉ cả đêm rứa, ai mà chợp mắt cho nổi! Không để cho người ta nghỉ một chút mai ai đủ sức lái xe đưa em về lại Đà Nẵng?!

Nói xong, anh ấy quay lưng lại, trùm kín chăn ngủ tiếp.

Khoảnh khắc đó, con nằm co ro dưới góc giường, một tay cầm vỉ thuốc lạnh tanh, một tay cầm ly nước lạnh buốt, nước mắt ướt đẫm cái gối mỏng. Con nhìn tấm lưng quay ngoắt lại của người đàn ông nằm cạnh, và một cảm giác rùng mình chạy dọc sống lưng.

Cả chuyến đi, anh ấy lúc giận lúc xoa, sau khi mắng mỏ thì mua lon nước dỗ dành, trước khi ngủ thì bưng tô mì chiếu lệ. Nhưng mặt bằng chung của cả hành trình, con chưa từng có lấy một phút giây cảm thấy bình an hay được chở che. Trong lòng con luôn thường trực một cảm giác bất an, nghẹn ngào, vừa đi vừa phập phồng lo sợ người ta cáu gắt, và cay đắng nhận ra mình hoàn toàn cô độc ngay bên cạnh người mình sắp gọi là chồng."

Nghe con bé kể từng câu từng chữ với tất cả sự tủi hờn nghẹn ứ, tôi nhấp một ngụm trà xanh đậm đà, vỗ nhẹ lên vai con:

"Uống thêm ngụm trà nóng đi T. Chú chúc mừng con, thật lòng chúc mừng con đó."

Con bé ngước nhìn tôi, đôi mắt ngơ ngác, giọng nghẹn lại:

"Con đang đau đến thắt từng khúc ruột, con hủy đám cưới họ hàng ai cũng quở trách, sao chú lại bảo chúc mừng con?"

Tôi nhìn sâu vào mắt con bé, giọng điềm tĩnh mà dứt khoát:

"Chú chúc mừng con vì con đã nhìn thấu cái bẫy cảm xúc nguy hiểm nhất của đời người. Cái bẫy của những kẻ vừa đấm vừa xoa, lúc giận lúc nịnh, làm ra vài ba cử chỉ bù đắp nhỏ nhoi để xoa dịu cảm giác tội lỗi của chính họ, nhưng thực chất không hề có một chút lòng trắc ẩn hay bản lĩnh gánh vác nào cho người bạn đời."

3. Ba chiếc gương nghịch cảnh và cái bẫy "Lúc giận, lúc xoa"

Tôi rót cho T. thêm một chén trà nữa, khói trà bốc lên ấm áp giữa gian tiệm điện nước mát lạnh hơi mưa. Tôi bảo con, cái nguy hiểm nhất ở đời không phải là một người xấu rành rành từ đầu đến cuối, bởi nếu người ta ác độc hoàn toàn thì con đã dứt khoát buông tay từ phút đầu tiên. Cái đáng sợ nhất là kiểu người lúc giận, lúc xoa, chăm sóc qua loa chiếu lệ để đối phó:

Cơn nóng giận bốc lên thì trút hết cay nghiệt đổ lỗi cho con, sau đó thấy con khóc thì sợ mất mặt, lại mua lon nước ngọt, nói vài câu xin lỗi xoa dịu làm hòa để tự trấn an lương tâm mình. Về đến chỗ nghỉ thì bưng tô mì qua loa cho xong nghĩa vụ, để người khác không thể trách là vô tâm, rồi nhanh chóng lăn ra ngủ hưởng thụ phần mình. Nhưng đến khi hoạn nạn thực sự ập đến, khi con sốt cao giữa đêm cần họ phải hy sinh giấc ngủ, sự thoải mái và kiên nhẫn thức trắng để chăm sóc con, thì bản tính vị kỷ và sự thiếu lòng trắc ẩn mới hiện nguyên hình trần trụi nhất.

Một chuyến đi xa thực tế là một mô hình thu nhỏ của cuộc sống hôn nhân. Ở đó có sự xáo trộn nhịp sinh học, có sự mệt mỏi thể xác, có đói khát, có những quyết định bất ngờ và những sự cố không báo trước. Khi mức độ đường huyết tụt xuống, khi cơn buồn ngủ kéo đến và khi chiếc xe hỏng giữa đường đèo, tầng vỏ bọc lịch thiệp xã giao của con người sẽ bị bóc trần hoàn toàn. Khi đó, bản năng gốc rễ sẽ nắm quyền điều khiển.

Người đàn ông có thể đi cùng con đến đầu bạc răng long phải là người vượt qua được ba chiếc gương soi bản lĩnh này:

Thứ nhất: Chiếc gương giải quyết vấn đề hay thói quen đổ lỗi rồi xoa dịu chắp vá

Khi kế hoạch bị vỡ lở, xe hỏng, lạc đường, trễ chuyến tàu hay đặt nhầm phòng, hãy nhìn xem phản xạ đầu tiên của người đó là gì.

Người đàn ông có bản lĩnh gánh vác sẽ lập tức hướng sự chú ý vào giải pháp: "Bây giờ an toàn của hai đứa là số một, làm sao dắt xe vào chỗ khuất gió, làm sao giữ ấm đồ đạc và tìm kiếm người dân bản địa hỗ trợ?" Họ tập trung năng lượng để sửa chữa tình huống, chứ không tiêu hao năng lượng để dằn vặt người đi cùng.

Ngược lại, kẻ ấu trĩ và yếu đuối về mặt cảm xúc sẽ lập tức kích hoạt cơ chế tự vệ bằng cách trút giận và đổ lỗi: "Tại em", "Ai bảo nghe lời em", "Em chỉ toàn đem lại xui xẻo". Dù sau đó họ có mua cho con mười lon nước ngọt hay nói trăm lời xin lỗi, thì đó cũng chỉ là hành động làm dịu cảm giác tội lỗi của chính họ, chứ không xóa được sự thật rằng hễ gặp nghịch cảnh, phản xạ đầu tiên của họ là biến con thành vật tế thần trút giận.

Thứ hai: Chiếc gương đối đãi với người yếu thế và sự chăm sóc chiếu lệ

Khi đi xa, hãy để ý cách người đó cư xử với cô phục vụ quán ăn lỡ mang đồ ra trễ mười phút, cách họ nói chuyện với bác tài xế xe thồ lớn tuổi, và cách họ chăm sóc con khi cả hai cùng mệt mỏi.

Có những người chăm sóc bạn gái theo kiểu đối phó: lấy cho bát mì, hỏi một câu lấy lệ rồi để mặc mọi việc dọn dẹp, giặt giũ cho đối phương để leo lên giường ngủ trước. Họ làm việc tốt chỉ để tích điểm cho hình ảnh của mình, chứ không hề có sự thấu cảm rằng người phụ nữ đi cùng mình cũng đang kiệt sức và run rẩy vì ướt lạnh.

Thứ ba: Chiếc gương chở che khi đối phương rơi vào tình trạng ốm yếu, kiệt sức

Tình yêu đích thực không bao giờ đo đếm bằng những bó hoa hồng đắt tiền tặng nhau vào ngày lễ tình nhân lúc cả hai đang rạng rỡ và khỏe mạnh. Đỉnh cao của tình nghĩa vợ chồng nằm ở chiếc khăn ấm đắp lên trán lúc nửa đêm sốt cao, ở bát cháo hành nóng hổi được nấu vội giữa cơn hoạn nạn, và ở sự kiên nhẫn nắm lấy bàn tay lạnh ngắt của người kia khi họ đang xấu xí, mệt mỏi và kiệt quệ nhất.

Một người đàn ông khi thấy bạn gái sốt run lúc nửa đêm mà cau có gắt gỏng, vứt vỉ thuốc lạnh tanh lên đầu giường rồi trùm chăn ngủ tiếp vì sợ phiền giấc ngủ của mình, thì đó không phải là sự vô tâm bột phát. Đó là sự tàn nhẫn của một bản tính ích kỷ ăn sâu vào máu thịt. Kẻ đó chỉ yêu chính bản thân mình và yêu cái cảm giác được người khác cung phụng, chứ chưa từng biết thương xót một phận người.

Một câu chuyện khác trên đèo Lò Xo: Hơi ấm của người đàn ông biết gánh vác

Tôi nhìn T., giọng tôi chùng xuống khi nhớ lại một kỷ niệm cũ:

"Để chú kể cho con nghe chuyện của một cặp vợ chồng trẻ ghé tiệm điện nước của chú cách đây hai năm. Đợt đó họ cũng đi phượt bằng chiếc xe máy cũ từ Đà Nẵng lên măng đen qua đèo Lò Xo. Đèo Lò Xo nổi tiếng sương mù dày đặc và dốc quanh co hiểm trở. Đến lưng chừng đèo thì chiếc xe bị đứt xích tải giữa trời mưa phùn buốt giá.

Người chồng khi đó lập tức tấp xe vào sát vách ta-luy dương, cởi ngay chiếc áo khoác gió chống nước duy nhất của mình trùm kín đầu cho vợ, kéo vợ đứng nép vào một mái hiên trạm kiểm lâm bỏ hoang. Cậu ấy đưa cho vợ hộp sữa ấm còn giữ trong bình nhiệt và chiếc bánh mì ngọt, dặn vợ đứng yên đó ăn cho đỡ đói, rồi một mình lội bộ hơn ba cây số dưới mưa tìm thợ sửa xe.

Lúc thợ dắt được xe về đến trạm xá nhỏ dưới chân đèo thì tay chân cậu ấy run cầm cập, quần áo bê bết dầu nhớt và bùn đất. Thế mà vừa bước vào cửa, câu đầu tiên cậu ấy hỏi vợ là: Em có bị lạnh không, chân có bị tê không? Cậu ấy còn cười toe toét trêu vợ: Chuyến này hai đứa mình có kỷ niệm nhớ đời nghe em, sau này già kể cho bầy con nghe bảo đảm tụi nó mê tít!

Tối hôm đó, cậu ấy tự tay mượn chiếc máy sấy tóc của chủ nhà nghỉ, ngồi kiên nhẫn sấy từng chiếc tất, từng góc áo cho vợ rồi mới đi rửa chân tay. Hai đứa họ giờ đã có một bé gái đầu lòng, cuộc sống buôn bán nhỏ ở chợ Cồn dù còn nhiều lo toan chật vật, nhưng mỗi lần ghé qua tiệm chú mua bóng đèn hay cái vòi nước, lúc nào cũng thấy họ nhìn nhau bằng ánh mắt ấm áp, tin cậy lạ thường."

T. ngồi lặng đi, những giọt nước mắt lăn dài trên gò má con bé, nhưng lần này không phải là nước mắt của sự tức tưởi, mà là sự xúc động và tỉnh ngộ:

"Nghe chú kể, con mới thấm thía thế nào là một người đàn ông đáng để gởi gắm cuộc đời. Anh người yêu của con, trước khi đi chuyến này con cứ nghĩ ảnh hoàn hảo lắm, hóa ra ảnh chỉ ga-lăng khi mọi thứ diễn ra đúng ý ảnh. Hễ đời quăng cho một chút khó khăn là ảnh biến thành một con người hoàn toàn xa lạ."

Chiếc lốp xe có thể vá lại, nhưng niềm tin đã rách thì không tiệm nào hàn gắn nổi

Cơn mưa dông ngoài trời bắt đầu ngớt hạt. Những vạt mây xám xịt trên rặng núi Bà Nà dần tản ra, nhường chỗ cho một vệt sáng màu hổ phách le lói nơi chân trời phía Tây. Tiếng còi xe trên đường phố Đà Nẵng lại bắt đầu rộn rã trở lại.

T. đứng dậy, con bé lấy tay lau khô những vệt nước mắt còn đọng trên má, hít một hơi thật sâu. Đôi vai gầy của con bé như vừa trút bỏ được một tảng đá ngàn cân đè nặng suốt mấy ngày qua:

"Con cảm ơn chú. Những lời chú nói đã cứu con thoát khỏi một quyết định sai lầm lớn nhất của cuộc đời. Tối nay về, con sẽ nói chuyện dứt khoát với ba mẹ và trả lại sính lễ cho bên ấy. Thà mang tiếng một lần trước đám cưới, còn hơn chôn vùi cả tuổi thanh xuân bên cạnh một người không biết sẻ chia."

Tôi tiễn con bé ra cửa, nhìn theo bóng dáng mảnh khảnh nhưng vững vàng của con dắt xe hòa vào dòng người trên phố.

Một chiếc xe máy xịt lốp trên đèo vắng có thể vá lại chỉ với mười lăm ngàn đồng ở bất kỳ một tiệm sửa xe ven đường nào. Nhưng một tâm hồn phụ nữ đã rách nát vì sự thô bạo, vô tâm và ruồng rẫy của người bạn đời trong lúc hoạn nạn thì không có một tiệm vá nào trên cõi đời này có thể hàn gắn lại nguyên vẹn như xưa.

Hôn nhân trăm năm không phải là những ngày nắng ấm rực rỡ ngồi bên ly cà phê thơm phức. Hôn nhân thực chất là việc hai con người bình thường cùng nhau chia đôi một chiếc ô rách giữa cơn mưa dông chuyển mùa, cùng nhau đẩy chiếc xe xịt lốp qua đoạn đèo dốc gập ghềnh, và luôn biết ngoái lại phía sau để nắm lấy bàn tay lạnh buốt của người đi cùng.

Nếu người đi bên cạnh con chỉ biết cười vui lúc êm ả, còn hễ gặp một cơn gió chướng đã vội cau có, gắt gỏng, đổ lỗi và bỏ mặc con lạnh giá giữa đường rừng, thì hãy can đảm buông tay người đó ngay từ vạch xuất phát. Nhìn thấy nhau lúc rơi vào bối rối chính là món quà may mắn lớn nhất mà cuộc đời ban tặng cho con, trước khi con kịp trói buộc số phận mình vào một hành trình không có lối thoát.